Η Φιλαρμονική Ορχήστρα & η Χορωδία δήμου Αθηναίων, υπό τη διεύθυνση του Βύρωνα Φιδετζή, ερμηνεύουν έργα που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο θέατρο Ολύμπια

Αθήνα, 24 Ιανουαρίου 2020

Η Φιλαρμονική Ορχήστρα και η Χορωδία δήμου Αθηναίων

ερμηνεύουν έργα των

Μάντζαρου, Μιασκόφσκυ, Πετρίδη, Berlioz

σε πρώτη εκτέλεση

Δωρεάν Συναυλία με δελτία εισόδου

filarmoniki xorodia 28 1 2020

Η Φιλαρμονική Ορχήστρα και η Χορωδία δήμου Αθηναίων, υπό την μπαγκέτα του διακεκριμένου αρχιμουσικού Βύρωνα Φιδετζή, ερμηνεύουν έργα σπουδαίων Ελλήνων και ξένων συνθετών για ορχήστρα πνευστών και μικτή χορωδία, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά, την Τρίτη 28 Ιανουαρίου 2020 στις 20:30 στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», με δωρεάν είσοδο.

Η συναυλία θα ξεκινήσει με το έργο του Νικόλαου Χαλικιόπουλου Μάντζαρου «Ο Σκοπός», σε πρώτη εκτέλεση στην Αθήνα.

Πρόκειται για ένα σημαντικό έργο του για μεικτή χορωδία και μπάντα, σε ποίηση του Γεωργίου Παράσχου. Το έργο αποτελεί ένα θαυμάσιο δείγμα ενοργάνωσης της εποχής του με τη χρήση ιστορικών οργάνων που σήμερα δεν χρησιμοποιούνται πλέον. Γι’ αυτό αξίζει να μνημονευθεί εδώ η εξαιρετική επιμέλεια του Δημήτρη Μίχα, ο οποίος μετέφερε την παρτιτούρα στον υπολογιστή αντικαθιστώντας αυτά τα όργανα με άλλα του ιδίου ηχοχρώματος.

Γιώργος Κωνστάντζος

Στη συνέχεια θα ακουστεί μια Ουβερτούρα σε δύο ελληνικά θέματα, για ορχήστρα Πνευστών του συνθέτη Πέτρου Πετρίδη, ακολουθούμενη από την πρώτη πανελλήνια εκτέλεση της Συμφωνίας αρ. 19 σε Μι ύφεση μείζονα έργο 46, για ορχήστρα πνευστών του Νικολάι Γιακόβλεβιτς Μιασκόφσκυ.

Η βραδιά θα κλείσει με την Μεγάλη Πένθιμη και Θριαμβευτική Συμφωνία, επίσης σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση, για ορχήστρα πνευστών και μικτή χορωδία έργο 15 του Hector Berlioz. Το έργο αυτό παραγγέλθηκε στον συνθέτη από τη γαλλική κυβέρνηση για να τιμηθεί η 10 η επέτειος της Επανάστασης του 1830 που έφερε στην εξουσία τον Λουδοβίκο–Φίλιππο και τη συνταγματική μοναρχία.

Συνιστά μια επιστροφή σε ένα προμπετοβενικό γαλλικό ύφος «μνημειώδους μουσικής» που κρατούσε από την εποχή της επανάστασης του 1789. Το έργο αυτό αποτελεί την τέταρτη και τελευταία συνεισφορά του Μπερλιόζ στη μορφή της συμφωνίας, πάντα βεβαίως κατά τη δική του ιδιαίτερη και πρωτοποριακή αντίληψη.

Βύρων Φιδετζής

vyron fidetzis

Σόλο τρομπόνι: Δημήτριος Πέτσας

Συμμετέχει ομάδα εγχόρδων της Συμφωνικής Ορχήστρας δήμου Αθηναίων:

Βιολοντσέλα: Μιρέλλα Ρούτσι, Ίρινα Δημάκη, Μάνος Επιτροπάκης, Φωτεινή

Νικολοπούλου

Κοντραμπάσα: Γιάννης Χάλαρης, Μιχάλης Ερζένης

Διδασκαλία Χορωδίας: Σταύρος Μπερής

Πληροφορίες:
Ημερομηνία:
Τρίτη 28 Ιανουαρίου 2020
Ώρα: 20:30

Είσοδος με δελτία εισόδου τα οποία θα διανεμηθούν από τα ταμεία του θεάτρου, 11:00-18:00 την ημέρα της παράστασης.

Πρόσβαση:

Μετρό: Στάση Πανεπιστήμιο

Προσβασιμότητα:

Το Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Μαρία Κάλλας είναι προσβάσιμο με αναπηρικό αμαξίδιο, ενώ στο ισόγειο λειτουργούν ειδικά διαμορφωμένες τουαλέτες.

Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Μαρία Κάλλας

Ακαδημίας 59, 106 79 – Αθήνα, Τ. 210 3642540

www.opanda.gr

#OlympiaNewEra #OlyFilarmoniki #OlyXorodia

Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος (1795-1872): «Ο Σκοπός»

Πλήρης τίτλος: Marcia e Passo Doppio o Σκοπός, Per Banda Militare e Coro di Voci. Musica di N. Clo M.

Πρόκειται για ένα σημαντικό έργο του Νικολάου Μαντζάρου για μεικτή χορωδία και μπάντα, σε ποίηση του Γεωργίου Παράσχου (1822-1886), του οποίου οι μισές πρώτες σελίδες βρίσκονταν στο Μουσείο Μπενάκη. Μετά από έρευνα του γράφοντος συμπληρώθηκε, αφού βρέθηκε το λανθάνον υπόλοιπό του, στο 6ο ρολό των φιλμς στο Κ.Ε.Ι.Ν.Ε. Έτσι τώρα η πλήρης παρτιτούρα αποτελείται από 42 πυκνογραμμένες σελίδες των 20 πενταγράμμων, όπου έχει μελοποιηθεί όλο το ποίημα του Παράσχου και καταλαμβάνει τις σελίδες από 82 ως 122α από έναν προφανώς ογκώδη κώδικα. Το ποίημα αυτό του Παράσχου, συμφώνα με το άρθρο της κ. Γλυκερίας Πρωτόπαπα Μπουμπουλίδου, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Αυγή των Αθηνών στις 4-10-1861 και εμφανίζεται στις διάφορες Ανθολογίες μετά το 1870. Δεν γνωρίζουμε πότε γράφτηκε αλλά υποθέτουμε ότι αυτό έγινε λίγο πριν τη δημοσίευσή του προς τα τέλη της βασιλείας του Όθωνα, διότι στα τετράδια του Παύλου Βλαστού το συναντάμε να έχει την ίδια μελώδια με το αντιοθωνικό τραγούδι «Έως πότε η ξένη ακρίδα». Δύο ακόμη μελωδίες για το παραπάνω τραγούδι βρίσκουμε στη Συλλογή Εθνικών Ασμάτων του Αντωνίου Σιγάλα και στη Συλλογή Σχολικών Τραγουδιών του Νικολάου Δημητρίου. Σύμφωνα με σημείωση στην πρώτη σελίδα της παρτιτούρας φαίνεται ότι το έργο συνετέθη τον Οκτώβριο του 1864, μαζί με την αναγωγή του για φωνές και πιάνο (σπαρτίτο) το οποίο όμως δεν βρέθηκε. Επίσης φαίνεται ότι στις χαμένες σελίδες 218 και 247 του κώδικα υπήρχε παρτιτούρα και σπαρτίτο του Σκοπού με άλλη μουσική. Το έργο αποτελεί ένα θαυμάσιο δείγμα ενοργάνωσης της εποχής του με τη χρήση ιστορικών οργάνων που σήμερα δεν χρησιμοποιούνται πλέον. Γι’ αυτό αξίζει να μνημονευθεί εδώ η εξαιρετική επιμέλεια του Δημήτρη Μίχα, ο οποίος μετέφερε την παρτιτούρα στον υπολογιστή αντικαθιστώντας αυτά τα όργανα με άλλα του ιδίου ηχοχρώματος. Αμέσως μετά την συμπλήρωση της παρτιτούρας, κοινοποιηθήκαν αντίγραφα σε διάφορους φορείς της Κέρκυρας και των Αθηνών με την ελπίδα κάποιος να εντάξει το έργο στον προγραμματισμό του. Θεωρούμε λοιπόν σημαντικό γεγονός τη σημερινή του αναβίωση, μετά από ενάμισι αιώνα λήθης.

Γιώργος Κωνστάντζος

Ο Σκοπός

Ποίηση: Γεώργιος Παράσχος (1822-1886)

Με το κράνος βαρύ το σκοτάδι,

Με την λόγχην σε χέρι θρασύ,

Στη φωτιά, στο βουνό, στο λαγκάδι,

Την πατρίδα φυλάττω. «Τίς εί;»

Κουρασμένη σε δάφνη αποκάτω,

Γύρε τώρα, πατρίδα μου εσύ,

Άγρυπνός σου σκοπός σε φυλάττω

Ως να έλθη η ώρα.. «Τίς εί;»

Ουρανός γαλανός από ‘πάνω

Τρέμ’ η πούλια στο πλάγι χρυσή,

Συντροφιά μου τ’ αηδόνι το πλάνο,

Τραγουδάει μαζί μου: «Τίς εί;»

Τον χειμώνα τα έλατα γέρνουν,

Πέφτει χιόνι, βροχή περισσή,

Τρικυμίες, σκοτάδια με δέρνουν.

Πλην, τα πνίγ’ η φωνή μου: «Τίς εί;»

Στη φωτιά τα παιδιά ξαπλωμένα,

Άλλοι παίζουν, κοιμούντ’ οι μισοί..

Κοιμηθείτε, συντρόφια καϋμένα,

Νυχτερεύει το χρέος· «Τίς εί;»

Κρότος όπλων, εφόδου σημεία..

Στήτε, στήτε, το σύνθημα συ·

Σαντα Ρόζας- κι εγώ Σφακτηρία –

Είστε φίλοι, περνάτε· «Τίς εί;»

Τ΄είν’ ο κόσμος για μας τα λιοντάρια;

Πατρίς, δόξα, γυναίκες, κρασί·

Σε μυρσίνης μας θάπτουν κλωνάρια,

Και η μνήμη φωνάζει: «Τίς εί;»

Κάπου-κάπου καμιά μαυρομάτα,

(Αχ! Ποιος ψεύτης το κάλλος μισεί;)

Σαν νεράϊδα μου κόβει τη στράτα,

Σαν ιππότης της λέγω: «Τίς εί;»

Ο πολίτης… τί τίτλος! α κρίμα·

Η ψυχή του ανθρώπου νοσεί!

Αητός είναι κλεισμένος σε μνήμα,

Κι εις κανένα δεν λέγει «Τίς εί;»

Κι εγώ πρώτα περνούσα ‘ς τα δάση,

Με ψυχή φοβισμένη, μισή·

Πλην ο Άρης αν τώρα περάση,

Κι εις τον Άρην θα κράξω: «Τίς εί;»

Μόνο όταν διαβαίνουν εμπρός μου,

ψαλμωδίες, λαμπάδες, πυρσοί,

σταυρωμένος περνάει ο Χριστός μου,

μόν’ σ’ Εκείνον δεν λέω: «Τίς εί;»…

Κουρασμένη σε δάφνη αποκάτω

Γύρε, γύρε, πατρίδα μου εσύ

Άγρυπνός σου σκοπός σε φυλάττω,

Ως να έλθη η ώρα· «Τίς εί;»

Πέτρος Ι. Πετρίδης (1892-1977): Ουβερτούρα σε δύο ελληνικά θέματα, για ορχήστρα πνευστών

Το 1996 σε μια αναζήτηση στη βιβλιοθήκη της Φιλαρμονικής του Δήμου Αθηναίων, εντόπισα με μεγάλη μου έκπληξη τρία πρωτότυπα έργα για μπάντα του Ακαδημαϊκού και ενός εκ των σημαντικότερων συνθετών της Ελληνικής Εθνικής Σχολής, του Πέτρου Πετρίδη (Νίγδη Καππαδοκίας 1892-Κηφισιά 1977). Τα έργα ήταν: Ένα εμβατήριο πορείας, ένα πένθιμο εμβατήριο και μία εισαγωγή, ουβερτούρα όπως ο ίδιος την αποκαλεί, σε δύο ελληνικά θέματα. Είχα ασχοληθεί επί χρόνια με το έργο του Μικρασιάτη συνθέτη αλλά πουθενά δεν διάβασα ή δεν άκουσα κάτι σχετικό με τα κομμάτια αυτά. Στον κατάλογο των έργων του που είχα συντάξει όταν επιμελήθηκα την έκδοση του Τρίο του για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλλο το 1983, δεν έκανα καμία μνεία περί της υπάρξεώς τους, καθώς τα αγνοούσα παντελώς. Τις φωτοτυπίες των τριών έργων τις έδωσα λίγο αργότερα στον συνάδελφό μου Στάθη Κιοσόγλου, ο οποίος και ερμήνευσε τα έργα με την μπάντα που είχε σχηματίσει στο Ωδείο Νάκα. Ωστόσο, επειδή το γεγονός πέρασε μάλλον απαρατήρητο και επειδή θεωρώ τη συνολική δημιουργία του Πετρίδη ιδιαίτερης σημασίας για την ελληνική μουσική, έκρινα ότι ειδικά η εισαγωγή έπρεπε να παιχτεί από μια μεγάλη κι επαγγελματική μπάντα, και μάλιστα από εκείνη που φύλαξε το έργο αυτό επί πολλά χρόνια στη βιβλιοθήκη της.

Τα δύο θέματα της εισαγωγής είναι παρμένα από τη συλλογή του Γάλλου συνθέτη και μουσικολόγου L. A. BourgaultDucoudray (1840-1910), που εκδόθηκε το 1877 στο Παρίσι με τον τίτλο: «Τrente Mélodies Populaires de Grèce et dOrient». Η συλλογή του BourgaultDucoudray έπαιξε άμεσα σημαντικό ρόλο στην ευρύτερη επαφή του μουσικού κόσμου με τη νεοελληνική δημοτική μουσική. Ξένοι συνθέτες, όπως λ.χ. οι Ρώσοι Αλ. Γκλαζουνώφ και Ανατολ. Λιάντωφ, γνώρισαν μέσω της συλλογής αυτής κυρίως, μια εκδοχή «μουσικής νεοελληνικότητας» και χρησιμοποίησαν θέματά της σε έργα τους σχετικά με την Ελλάδα. Έλληνες συνθέτες επίσης, όπως οι Σπύρος Σαμάρας, Μανώλης Καλομοίρης, Γεώργιος Λαμπελέτ, Μάριος Βάρβογλης, αντιμετώπισαν στον 20ό αιώνα την εργασία του BourgaultDucoudray είτε θετικά, εντάσσοντας σε έργα τους μελωδίες της, είτε αρνητικά, κατακρίνοντας κυρίως τον τρόπο που ο Γάλλος συνθέτης εναρμόνισε τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Ο Πετρίδης στάθηκε κι αυτός κριτικά στο ζήτημα της εναρμόνισης, χρησιμοποίησε ωστόσο στην ουβερτούρα του τα τραγούδια της συλλογής: Τα υπ’ αριθμ. 23 «Ποταμέ, τζάνεμ ποταμέ μου» από την Αθήνα και 22 «Μα τι το θέλ’ η μάνα σου» από τη Σμύρνη. Στο δεύτερο μάλιστα ο συνθέτης πρόσθεσε ως συνέχειά του και το υπ’ αριθμ. 20 «Τα ματάκια σου τα μαύρα», κι αυτό από τη Σμύρνη. Έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι στο κομμάτι γίνεται χρήση τριών δημοτικών τραγουδιών. Αυτό έχει κάποια σημασία, καθότι μεταξύ των πρώτων ορχηστρικών έργων του συνθέτη που γράφτηκαν στο Παρίσι στις αρχές της δεκαετίας του ΄20 αναφέρεται και μία εισαγωγή επί τριών ελληνικών θεμάτων. Ο συνθέτης την αποκήρυξε μεταγενέστερα μαζί με κάποια άλλα κομμάτια της αυτής περιόδου ως έργα … διεκπεραιώνοντα την δημοτικοφάνεια. Στα κατάλοιπα του Πετρίδη δεν βρέθηκε τίποτα από εκείνη την εισαγωγή κι έτσι η Ουβερτούρα σε δύο ελληνικά θέματα που απ’ το ύφος της γραφής παραπέμπει στην προπολεμική δημιουργική του περίοδο, αποτελεί αίνιγμα αν και κατά πόσο σχετίζεται με το παλιότερο ομώνυμο έργο. Προσωπικά εικάζω ότι γράφτηκε ευκαιριακά μαζί με τα δύο εμβατήρια στο τέλος της δεκαετίας του ΄30 με ενδεχόμενη χρησιμοποίηση στοιχείων από την προηγηθείσα εισαγωγή της δεκαετίας του ΄20.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω απ’ τη θέση αυτή τον φίλο μου και ακάματο εργάτη της ελληνικής μουσικής Γιώργο Κωνστάντζο, τόσο για τις πληροφορίες που μου έδωσε σχετικά με τα δημοτικά τραγούδια της ουβερτούρας του Π. Πετρίδη όσο, και κυρίως, γιατί μου εμπιστεύθηκε το έργο του Ν. Χ. Μάντζαρου που θα ακουστεί σήμερα για πρώτη φορά.

Βύρων Φιδετζής

Νικολάι Γιακόβλεβιτς Μιασκόφσκυ (1881-1950): Συμφωνία αρ. 19 σε Μι ύφεση μείζονα έργο 46, για ορχήστρα πνευστών

Ο Νικολάι Γιακόβλεβιτς Μιασκόφσκυ (1881-1950) υπήρξε Ρώσος συνθέτης από τους σημαντικότερους της Σοβιετικής Ένωσης. Η συμβολή του στην ανάπτυξη του μουσικού πολιτισμού της πατρίδας του, ιδιαίτερα μάλιστα κατά την κρίσιμη ιστορική περίοδο μετά την Επανάσταση, στάθηκε ανυπολόγιστη. Μαζί με τον Αλεξάντρ Γκλαζουνώφ κράτησαν ζωντανή την παράδοση της ρωσικής συμφωνικής δημιουργίας όπως αυτή εξελίχθηκε και κορυφώθηκε από το τελευταίο 3ο του 19ου αιώνα μέχρι την Οκτωβριανή Επανάσταση, με τα έργα των Μποροντίν, Τσαϊκόφσκυ, Ρίμσκυ-Κόρσακωφ, Καλίνικωφ, Σκριάμπιν, Τανέγιεφ, Ραχμάνινωφ, Γκλιέρ κ.ά.

Στα εν πολλοίς αφελή κηρύγματα «υπερεπαναστατών» καλλιτεχνών κατά τη μετεπαναστατική περίοδο περί «νέας απλής τέχνης» απαλλαγμένης από τα «αστικά βαρίδια», κηρύγματα που ο ίδιος ο Λένιν κατακεραύνωσε, οι Γκλαζουνώφ και Μιασκόφσκυ αντέταξαν με τη διδασκαλία και το έργο τους την αναγκαιότητα της βαθιάς μελέτης και λειτουργικής αφομοίωσης της τεχνικής σύνθεσης των μεγάλων Δασκάλων του παρελθόντος. Η με σκληρούς αγώνες και πολλές παλινδρομήσεις τελική επί της ουσίας επικράτηση των απόψεών τους απέφερε τους σπουδαίους καρπούς της μεγάλης σοβιετικής συμφωνικής τέχνης, με αποκορύφωμα τις συμφωνίες των Προκόφιεφ, Σοστακόβιτς, Χατσατουριάν, Καμπαλέφσκυ, Βάινμπεργκ, Σεντρίν, Σνίτκε κ.ά. Οι παλινδρομήσεις των αισθητικών αντιλήψεων και επιλογών που κατά καιρούς εναλλάχθηκαν στη σοβιετική κοινωνία από την απόλυτη ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης μέχρι την ενίοτε γραφειοκρατική αντίληψη περί σοσιαλιστικού ρεαλισμού, δεν άφησαν ανεπηρέαστη την τέχνη του Μιασκόφσκυ. Οι 27 συμφωνίες και τα 13 κουαρτέτα εγχόρδων του αντικαθρεφτίζουν εναργώς την πολιτικοαισθητική διελκυνστίνδα δεκαετιών ανάμεσα στην πρωτοποριακή και στην ανθρωποκεντρική έκφραση. Αποτελούν κατά συνέπεια πολύτιμο μουσικό αποτύπωμα μιας δύσκολης προσωπικής πορείας και συνάμα μιας συγκλονιστικής, όχι μόνο για τη Ρωσία, αλλά και για ολόκληρη την ανθρωπότητα εποχής. Ο βαθύς πεσιμισμός των πρώτων του συμφωνιών που επιβαρύνθηκε ακόμα περισσότερο από την προσωπική συμμετοχή και τον τραυματισμό του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έδωσε μετεπαναστατικά τη θέση του σε μια μουσικά πρωτοποριακή αντίληψη για τη μορφή της συμφωνίας με έργα επικά και ουμανιστικά, όπως οι Συμφωνίες αρ. 6, 7, 8 και 9. Σ’ αυτές κάνει χρήση επαναστατικών τραγουδιών απ’ τη γαλλική επανάσταση (6η) όπως και χρήση ρωσικών δημοτικών τραγουδιών ή σκιαγραφεί μουσικά τον κοζάκο επαναστάτη του 16ου αιώνα Στένκα Ράζιν (8η). Η βούληση για τη μεγαλύτερη δυνατή μουσική επιμόρφωση του λαού όπως και για την αμεσότερη επικοινωνία των καλλιτεχνών με το κοινό στη 10ετία του ΄30, οδήγησε τον Μιασκόφσκυ στη διαμόρφωση μιας μουσικής γλώσσας περισσότερο λυρικής, διαπνεόμενης από κλασική απλότητα και διαφάνεια. Στο πνεύμα αυτό κινούνται οι Συμφωνίες του υπ’ αριθμ. 17, 18 και 19. Η 18η Συμφωνία (1937), αφιερωμένη στα 20χρονα της Επανάστασης, παρουσιάστηκε ξανά το 1938, ένα χρόνο μετά την πρεμιέρα της, σε μεταγραφή του Ιβάν Βασίλιεβιτς Πετρώφ για ορχήστρα πνευστών (Μπάντα). Ο συνθέτης ενθουσιάστηκε από τη νέα διάσταση που χάρισε στο έργο του η ενοργάνωση του Πετρώφ και αποφάσισε να συνθέσει την επόμενη συμφωνία του απ’ ευθείας για ορχήστρα πνευστών. Για τον λόγο αυτό συνεργάστηκε στενά με τον Πετρώφ και τους μουσικούς της μπάντας του. Τέκνο αυτής της συνεργασίας στάθηκε η Συμφωνία αρ. 19 έργο 46 σε Μι ύφεση μείζονα, που ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 1939 και αφιερώθηκε στα 21 χρόνια από την ίδρυση του Κόκκινου Στρατού. Η επίσημη πρεμιέρα του έργου πραγματοποιήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου στη μεγάλη αίθουσα του Ωδείου της Μόσχας. Το έργο εκδόθηκε το 1941 από τον κρατικό εκδοτικό οίκο της ΕΣΣΔ. Ο Μιασκόφσκυ αναφερόμενος στη 19η Συμφωνία του γράφει ότι:… το έργο είναι διαυγές και όχι υπερφορτωμένο, χαρακτηρίζεται από υφολογική πειθαρχία, μελωδικότητα, φωτεινότητα και σκιαγραφεί τη χαρά της ζωής. Το Ι μέρος MaestosoAllegro giocoso ξεκινά με μια μεγαλόπρεπη φράση που αποτελεί και τον κεντρικό θεματικό πυρήνα της συμφωνίας. Το γοργό τμήμα που ακολουθεί βασίζεται πάνω στον κλασικό διθεματικό μορφολογικό τύπο της σονάτας. Η εναλλαγή δύο θεμάτων αντίθετων μεταξύ τους – ενεργητικό και ζωηρό το πρώτο, μελωδικό και λυρικό το δεύτερο – καθώς και η ευρηματική ανάμειξή τους στην ανάπτυξη, υπογραμμίζει τη μαστοριά του συνθέτη στο χτίσιμο μιας συμφωνικής δομής. Το ΙΙ μέρος ModeratoPiu mosso είναι ένα χαριτωμένο βαλς με εμφανές ρωσικό χρώμα στο μεσαίο του τμήμα. Το ΙΙΙ μέρος Andante serioso σε τριμερή ασματική μορφή ληντ Α-Β-Α, έχει έναν ελεγειακό χαρακτήρα με έντονη φιλοσοφική διάθεση. Το φινάλε, τέλος, IV μέρος Poco maestosoVivo, παρουσιάζει έναν διθεματικό και πάλι τύπο σονάτας δίχως όμως ανάπτυξη, με ενεργητικό-δυναμικό το πρώτο θέμα και λυρικό-μελωδικό το δεύτερο.

Το 1945 ο Μιασκόφσκυ διασκεύασε τα δύο μεσαία μέρη της Συμφωνίας αρ. 19 για ορχήστρα εγχόρδων με αριθμό έργου 46bis. Η συμφωνία αρ. 19 του Μιασκόφσκυ παίζεται σήμερα για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Βύρων Φιδετζής

Hector Berlioz (1803-1869): Μεγάλη Πένθιμη και Θριαμβευτική Συμφωνία, για ορχήστρα πνευστών και μικτή χορωδία έργο 15

Η Μεγάλη Πένθιμη και Θριαμβευτική Συμφωνία, έργο 15 του Έκτορος Μπερλιόζ, γράφτηκε το 1840. Η Συμφωνία αυτή παραγγέλθηκε στον συνθέτη από τη γαλλική κυβέρνηση για να τιμηθεί η 10η επέτειος της Επανάστασης του 1830 που έφερε στην εξουσία τον Λουδοβίκο – Φίλιππο τον Ιο και τη συνταγματική μοναρχία. Ο Μπερλιόζ, αν και δεν συμπαθούσε το καθεστώς, δέχτηκε ωστόσο την παραγγελία καθώς αυτή συνοδευόταν από αμοιβή 10.000 φράγκων.

Η τριμερής «Στρατιωτική Συμφωνία», όπως ήταν η αρχική ονομασία του έργου (μεταγενέστερα μετονομάστηκε σε «Πένθιμη και Θριαμβευτική Συμφωνία»), συνιστά μια επιστροφή σε ένα προμπετοβενικό γαλλικό ύφος «μνημειώδους μουσικής» που κρατούσε από την εποχή της επανάστασης του 1789. Το έργο αυτό αποτελεί την τέταρτη και τελευταία συνεισφορά του Μπερλιόζ στη μορφή της συμφωνίας, πάντα βεβαίως κατά τη δική του ιδιαίτερη και πρωτοποριακή αντίληψη. Ο συνθέτης ισχυρίστηκε ότι ολοκλήρωσε την παρτιτούρα του έργου σε 40 ώρες, καθώς για ένα μεγάλο μέρος της συμφωνίας χρησιμοποίησε υλικό από κάποια ανολοκλήρωτα έργα του. Το 1ο μέρος στη φα ελάσσονα –«Πένθιμο εμβατήριο» – πάρθηκε από ένα μεγαλεπήβολο αλλά ημιτελές έργο του 1835 που έφερε τον τίτλο: «Πένθιμη μουσική τελετή στη μνήμη διάσημων ανδρών της Γαλλίας». Στο 2ο μέρος στη Σολ μείζονα «Επικήδειος» – ο Μπερλιόζ χρησιμοποίησε μια άρια από την ημιτελή όπερά του «Les Francsjuges» («Oι ελεύθεροι δικαστές»), όπου ένα σόλο τρομπόνι αντικατέστησε τη φωνή του μονωδού.

Η Συμφωνία παρουσιάστηκε αρχικά από μια στρατιωτική μουσική 200 εκτελεστών, η οποία κατά τη σχετική τελετή της 28ης Ιουλίου 1840 συνόδευε τη λιτανεία των λειψάνων των νεκρών της επανάστασης του Ιουλίου 1830 και την εναπόθεσή τους κάτω από τη Στήλη που στήθηκε στη μνήμη τους στην πλατεία της Βαστίλλης. Το έργο είχε μεγάλη επιτυχία και για τον λόγο αυτό ξαναπαίχτηκε δύο φορές τον επόμενο Αύγουστο, ενώ κατά τη διάρκεια της ζωής του συνθέτη υπήρξε μία από τις δημοφιλέστερες δημιουργίες του. Ο Μπερλιόζ αναθεώρησε την παρτιτούρα τον Ιανουάριο του 1842 και πρόσθεσε ένα προαιρετικό χορωδιακό μέρος στην κατακλείδα του έργου σε κείμενο του Antony Deschamps, καθώς κι ένα επίσης προαιρετικό μέρος εγχόρδων σε ολόκληρο το φινάλε (3ο μέρος στη Σι ύφεση μείζονα: «Αποθέωση»). Τα βιολοντσέλλα και τα κοντραμπάσσα προβλέπονται – πάντα προαιρετικά – και στο 1ο μέρος. Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ που άκουσε τη συμφωνία στην αναθεωρημένη της μορφή σε μία συναυλία στο Παρίσι στην αίθουσα Vivienne την 1η Φεβρουαρίου 1842, έγραψε μεταξύ άλλων στον Ρόμπερτ Σούμαν (επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 1842) ότι … στο φινάλε της συμφωνίας υπάρχουν σημεία τόσο υπέροχα και μεγαλειώδη που ουδέποτε θα ξεπεραστούν. Η «Μεγάλη Πένθιμη και Θριαμβευτική Συμφωνία» του Μπερλιόζ παίζεται σήμερα σε Α΄ Πανελλήνια εκτέλεση.

Βύρων Φιδετζής

Αποθέωση

Ποίηση: Antony Deschamps (ελληνική απόδοση: Μιρέλλα Σιμωτά)

Δόξα και θρίαμβος στους ήρωες!

Δόξα και θρίαμβος!

Ελάτε εσείς, οι διαλεγμένοι για μια άλλη ζωή!

Ανταλλάξτε, εσείς ευγενείς πολεμιστές, τις δάφνες σας με φοίνικες αθάνατους!

Ακολουθήστε τα Σεραφείμ, τους θεϊκούς στρατιώτες, σε χαρές αιώνιες!

Ενωθείτε μαζί τους στους αέναους ψαλμούς τους,

Άγγελοι σοφοί εσείς, αρμονικοί, λαμπροί σαν εκείνους.

Εισέλθετε εξαίσια θύματα!

Δόξα και θρίαμβος στους ήρωες!

Έπεσαν στο βωμό της πατρίδας!

Δόξα και σεβασμός στους τάφους τους!

Ελάτε εσείς, οι διαλεγμένοι για μια άλλη ζωή!

Δόξα και θρίαμβος στους ήρωες!

Δόξα και σεβασμός στους τάφους τους!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: