Χίτλερ, Μια ταινία από τη Γερμανία- Ο Δικός μας Χίτλερ (Hitler, ein Film aus Deutschland, Hitler, a film from Germany, 1977) του Hans-Jürgen Syberberg (Χανς Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ) ||| Κριτική Βασίλη Ραφαηλίδη

Χωρισμένο σε τέσσερα κεφάλαια και βαθιά επηρεασμένο από τις ιδέες του Μπρεχτ για το επικό θέατρο, αυτό το πειραματικό, ποιητικό φιλμ γεμάτο από ανατριχιαστικούς μονολόγους, συμβολικά μακάβριο κουκλοθέατρο και εκτενές αρχειακό υλικό από την εποχή των ναζί, παραμένει το πλέον ολιστικό κινηματογραφικό πόνημα που κατάφερε να αντικρίσει το τέρας του φασισμού σε όλες του τις εκφάνσεις.

Έπειτα από τα «Λούντβιχ, Ρέκβιεμ για Έναν Παρθένο Βασιλιά» (1972) και «Karl May» (1974), ο Χανς-Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ ολοκλήρωνε το 1977 την περίφημη «γερμανική τριλογία» του με τον «Χίτλερ: Μία Ταινία από τη Γερμανία», ένα φιλμ-ορόσημο στην άγνωστη στο ευρύ κοινό κινηματογραφική του διαδρομή.

Αυτή η επική σε διάρκεια ταινία με το πενιχρό μπάτζετ συνιστά μία πολυεπίπεδη ματιά που δεν εξαντλείται στα πρόσωπα του Χίτλερ, του Γκέμπελς ή του Χίμλερ, αλλά εισχωρεί θαρραλέα στα κατάβαθα τόσο του γερμανικού ψυχισμού όσο και του συλλογικού ασυνειδήτου, ξεψαχνίζοντας υπομονετικά τις αιτίες που ευνόησαν τη γέννηση του ναζισμού, τα χαρακτηριστικά του και όσα αυτός καπηλεύτηκε, το αδιανόητο έγκλημα του Ολοκαυτώματος, καθώς φυσικά και τη θεοποίηση του ηγέτη της ναζιστικής Γερμανίας.

Χωρισμένο σε τέσσερα κεφάλαια και βαθιά επηρεασμένο από τις ιδέες του Μπρεχτ για το επικό θέατρο, αυτό το πειραματικό, ποιητικό φιλμ γεμάτο από ανατριχιαστικούς μονολόγους, συμβολικά μακάβριο κουκλοθέατρο και εκτενές αρχειακό υλικό από την εποχή των ναζί, παραμένει το πλέον ολιστικό κινηματογραφικό πόνημα που κατάφερε να αντικρίσει το τέρας του φασισμού σε όλες του τις εκφάνσεις. Ν.Σ.

Εναλλακτικοί τίτλοι / Alternative titles: Hitler: A Film from Germany / Hitler – ein Film aus Deutschland

Σκηνοθεσία / Director: Hans-Jürgen Syberberg

Σενάριο / Screenwriter: Hans-Jürgen Syberberg

Φωτογραφία / DoP: Dietrich Lohmann

Μοντάζ / Editor: Jutta Brandstaedter

Ηθοποιοί / Principal Cast: Harry Baer, Heinz Schubert, Peter Kern, Hellmut Lange, Rainer von Artenfels, Martin Sperr

Δυτ. Γερμανία, Γαλλία, Ην. Βασίλειο / West Germany, France, UK
1977
Έγχρωμο, Ασπρόμαυρο / Color, B&W
410’
Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ρωσικά / German, English, French, Russian

http://www.aiff.gr/

Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΧΙΤΛΕΡ
HITLER A FILM FROM GERMANY
Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΧΙΤΛΕΡ
1977 | Έγχρ. |
Σκηνοθεσία Χ. Ζίμπερμπεργκ με τους: Χάρι Μπερ
Μια ανάλυση του Χίτλερ και των ιδεών του αλλά ταυτόχρονα και των ανθρώπων που τον δέχτηκαν, μ’ ένα πρωτοποριακό τρόπο σ’ ένα φιλμ που διαρκεί 7 ώρες και 20 λεπτά. Α’μέρος: Ο δικός μας Χίτλερ. Β’ μέρος: Ένα Γερμανικό όνειρο. Γ’ μέρος : Το τέλος ενός χειμωνιάτικου μύθου. Δ’ μέρος: Εμείς τα παιδιά της κόλασης.

Hitler, ein Film aus Deutschland
(Χίτλερ, Μια ταινία από τη Γερμανία)
του Hans-Jürgen Syberberg
κριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη

Προσωπικότητα αμφιλεγόμενη, αντιφατική και παράξενη, ο Χανς Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ/ Hans-Jürgen Syberberg προκάλεσε τόσες έριδες ανάμεσα στους με τον κινηματογράφο ασχολούμενους, όσο κανείς άλλος κινηματογραφιστής. Εγωπαθής και επιθετικός, αυτός ο παλιός συνεργάτης του Μπέρτολτ Μπρεχτ (γεννήθηκε το 1935), που είχε κάποτε το σπάνιο προνόμιο να πηγαινοέρχεται άνετα ανάμεσα στη Δυτική και την Ανατολική Γερμανία, σίγουρα είναι μια ιδιοφυία από τις πιο σπάνιες στο χώρο του στοχαστικού-πειραματικού κινηματογράφου: ο κινηματογράφος του Ζίμπερμπεργκ δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με ό,τι έχετε δει έως σήμερα στον κινηματογράφο. Πρόκειται για έναν κινηματογράφο βαθιά ποιητικό και συνειρμικό, που δεν αυτοκαταναλώνεται στην έρευνα των μορφών και που ξέρει να στοχάζεται καίρια και αποτελεσματικά πάνω σε προβλήματα φιλοσοφίας της Ιστορίας απελπιστικά δύσκολα και επικίνδυνα. Κι αυτό, χρησιμοποιώντας κούκλες και ηθοποιούς που απαγγέλλουν τσιτάτα μέσα σ’ ένα μπαρόκ ντεκόρ.
Τούτη η τόλμη τού στοίχισε τον αποκλεισμό από την πνευματική ζωή της χώρας του, κι ας έχουμε να κάνουμε εδώ μ’ ένα Γερμανό μέχρι μυελού οστών, γνήσιο πνευματικό τέκνο του Φίχτε και του Χέγκελ, και μαθητή του Μαρκούζε, του Ράιχ, του Αντόρνο, του Χορκχάιμερ, του Μίτσερλιχ (και των υπολοίπων της «Σχολής της Φρανκφούρτης», που κατά κάποιον τρόπο ο Ζίμπερμπεργκ εκπροσωπεί στον κινηματογράφο). Οι επιρροές από τους παραπάνω είναι φανερές στο Χίτλερ, μια ταινία απ’ τη Γερμανία (πρωτότυπος τίτλος, 1977). Όπως είναι φανερές και σε δύο άλλες περίφημες ταινίες του, το Λούντβιχ, ρέκβιεμ για έναν παρθένο βασιλιά (1972) και Καρλ Μάι (1974). [Τις είδαμε (…) στο Ινστιτούτο Γκαίτε].
Ποια είναι η αιτία αυτής της οργής των Γερμανών για έναν Γερμανό; Το γεγονός πως στις τρεις παραπάνω ταινίες, που αποτελούν μια τριλογία τεράστια σε μήκος (μόνο ο Χίτλερ έχει διάρκεια προβολής εφτάώρες), ο Ζίμπερμπεργκ προσπαθεί να φτάσει μέχρι τη ρίζα της «φαιάς πανούκλας» που ονομάστηκε ναζισμός.
Για τον Ζίμπερμπεργκ -και για τον Ράιχ και για τον Μίτσερλιχ και για τον Μαρκούζε- η κοινωνικοοικονομική ιστορία τhς Γερμανίας δε φτάνει για να ερμηνευτεί με λογική επάρκεια το φαινόμενο του ναζισμού, που ήταν «κίνημα» λαϊκό και που έφτασε στην εξουσία με δημοκρατικές διαδικασίες. Μπορεί να πει κάποιος πως «οι μάζες παρασύρθηκαν», αλλά μια τέτοια υπεραπλούστευση δε λέει τίποτα για το πώς και κυρίως το γιατί παρασύρονται οι μάζες με τόση ευκολία. Πρέπει να υπάρχει δυνάμει ένα είδος αρρώστιας μέσα στις μάζες, κι ο δημαγωγός δεν έχει παρά να καλλιεργήσει τεχνηέντως το μικρόβιο.
Κι ακριβώς τούτη την αρρώστια προσπαθεί να επισημάνει ο Ζίμπερμπεργκ: πρόκειται για την τερατώδη χρεοκοπία του Λόγου, τον οποίο εισήγαγαν στην Ιστορία οι Έλληνες, πρόκειται για μια βάναυση νίκη της Ανατολικής Σκέψης (κυρίως του Ινδουισμού και του Βουδισμού) πάνω στην Ελληνική Σκέψη (απ’ όπου κατάγεται ο δυτικός ρασιοναλισμός). Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια νίκη της μεταφυσικής, που την είχε προβλέψει ο Σπένγκλερ στο Παρακμή της Δύσης και που προσπάθησε να τη θέσει υπό έλεγχο, μέσα από την αυτοϋπέρβαση, ο μεγαλύτερος των προφητών, ο Νίτσε. Πρόκειται για εκείνη την «ακαταμάχητη γοητεία της αυτοκαταστροφής» -για ένα «ένστικτο θανάτου», όπως θα έλεγε ο Φρόιντ, ένας ακόμα υπαρκτός προφήτης. Αυτό ακριβώς το ένστικτο που οδήγησε τον Μαλρό στο γράψιμο του αποκαλυπτικού βιβλίου για τη νίκη της ανατολικής μεταφυσικής με τον τίτλο Ο πειρασμός της Δύσεως (έκδοση Εξάντας, μετάφραση Δ. Δημητριάδης) και τον Ανρί Λεφέβρ στην αντίσταση κατά της εισβολής αυτού του νεο- βαρβαρισμού μέσα απ’ το σημαδιακό έργο του Η καθημερινή ζωή στο σύγχρονο κόσμο (έκδοση Ράππα, μετάφραση Δανάης Μυλωνάκη).
Όσο οι μάζες συνεχίζουν να αναμένουν ένα Μεσσία μέσα στον τρόμο τους, δε θα υπάρχει καμία ελπίδα να σωθούμε απ’ τους επίδοξους Φίρερ, που θα εμφανιστούν οπωσδήποτε και στο μέλλον. Ο Χίτλερ βρίσκεται ανάμεσά μας. Είναι «ένας δικός μας άνθρωπος». Σάρκα απ’ τη σάπια σάρκα μας. Ο Χίτλερ είναι μια μορφή καρκίνου του πνεύματος και της ψυχής. Ο καθημερινός φασισμός δεν είναι φραστική επινόηση του Μιχαήλ Ρομ. Είναι μια τρομερή πραγματικότητα. Κι όταν μας τη θυμίζουν, οργιζόμαστε. Στην πυρά, λοιπόν, ο Ζίμπερμπεργκ, που τολμάει να μας πετάει κατάμουτρα την τρομερή αλήθεια, αφαιρώντας μας όλα τα «αντικειμενικά» άλλοθι… Ωστόσο, ή θα επιστρέφουμε στον ελληνικό Λόγο ή ο δυτικός πολιτισμός σε λίγο θα είναι μια ιστορική ανάμνηση, όπως και τόσοι άλλοι πολιτισμοί Μέση λύση δεν υπάρχει.
Δυστυχώς, δεν έχουμε χώρο να μιλήσουμε και για τη φόρμα της ταινίας.

(Δημοσιεύθηκε στην εφ. Το Βήμα, 9-2-1982)

 

Χανς Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ
(Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ)

Ο Χανς Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ γεννήθηκε στην Nossendorf της Πομερανίας. Γιος ιδιοκτήτη ακινήτων, έζησε μέχρι το 1945 στο Ροστόκ και το Βερολίνο. Συνεργάστηκε στην τηλεόραση του Μονάχου σε πολλά ντοκυμαντέρ και στη συνέχεια έκανε μια σειρά ιδιόμορφων ταινιών «μυθοπλασίας» με μπρεχτικές επιδράσεις, πάνω στους μύθους της πρόσφατης γερμανικής ιστορίας. Λάτρης του ιρρασιοναλισμού της ρομαντικής γερμανικής κουλτούρας, το έργο του είναι μια κραυγή αγωνίας για την παρακμή των μεγάλων αξιών του γερμανικού έθνους που σπίλωσε για πάντα ο ναζισμός. Οι ταινίες του ξεφεύγουν από τα συνηθισμένα χρονικά όρια και γι’ αυτό παρακολουθούνται με δυσκολία από το πλατύ κοινό.
Το 1952 και το 1953 δημιούργησε τα πρώτα φιλμ 8 χιλιοστών και εν συνεχεία μετακόμισε στη Δυτική Γερμανία, όπου το 1956 ξεκίνησε τις σπουδές στην ιστορία της λογοτεχνίας και της τέχνης. Απέκτησε το διδακτορικό του στο Μόναχο με τη διατριβή του με θέμα «το παράλογο σε Dürrenmatt». Το 1963 άρχισε την παραγωγή ταινιών ντοκιμαντέρ για ένα βαυαρικό ραδιοφωνικό σταθμό, αλλά και διάφορους άλλους παραγωγούς.
Για τον Ζύμπερμπεργκ, ο κινηματογράφος είναι κινηματογραφικό συνδυασμός του Μπέρτολντ Μπρεχτ, ένα δόγμα του επικού θεάτρου, και της οπερετικής αισθητικής του Ρίχαρντ Βάγκνερ. Γνωστοί φιλόσοφοι και διανοούμενοι έχουν γράψει για το έργο του, συμπεριλαμβανομένης της Susan Sontag, Gilles Deleuze και Philippe Lacoue-Labarthe.
Βαθιά επηρεασμένος από τον Βάγκνερ, λοιπόν, ο Ζύμπερμπεργκ γύρισε το The Confessions of Winifred Wagner (1975), ένα ντοκιμαντέρ για Winifred Wagner, μια Αγγλίδα που είχε παντρευτεί τον γιο του Ρίχαρντ Βάγκνερ, Siegfried. Το ντοκιμαντέρ προσέλκυσε την προσοχή, διότι η κυρία Βάγκνερ εξέφραζε μεγάλο θαυμασμό για τον Αδόλφο Χίτλερ…
Θα έλεγε κανείς, λοιπόν, ότι η ταινία αυτή (παρόλο που προβλήθηκε αργότερα) ήταν κάτι σαν προάγγελος για το αριστούργημα του σκηνοθέτη, το «Χίτλερ, μια ταινία από τη Γερμανία», που προκάλεσε θύελλα εξαιρετικών κριτικών και σχολίων, αλλά και αντιδράσεων, όχι μόνο από τον ακροδεξιό χώρο, αλλά ακόμα και από την αριστερά, μια και παρομοίαζε τον ναζισμό με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας.

(Περισσότερα για τον Ζίμπερμπεργκ στο βιβλίο της Σούζαν Ζόντακ «Η γοητεία του φασισμού», εκτενή αποσπάσματα του οποίου επισυνάπτονται).

Φιλομογραφία

Σκαραβέα (1968)
Σαν Ντομίνγκο (1969)
Λούντβιχ-Ρέκβιεμ για έναν παρθένο βασιλιά (1972)
Ο μάγειρας του Λούντβιχ (1973)
Καρλ Μάυ (1974)
Βίνιφρεντ Βάγκνερ (1975)
Χίτλερ, ένα φιλμ από τη Γερμανία (1977)
Πάρσιφαλ (1982)
Η νύχτα (1985

Οn l i n e (διαδικτυακά) και Δια Ζώσης Σεμινάρια Κινηματογράφου 2020 !!

Συμπληρώστε τη δήλωση ενδιαφέροντος:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: