Πικνίκ δίπλα στο δρόμο, των Αρκάντι και Μπόρις Στρουγκάτσκι, (Εκδόσεις Ταξιδευτής-ΑΩ-)|| Το βιβλίο στο οποίο βασίστηκε το «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι || Βιβλία που Έγιναν Ταινίες || Κριτικές για το Βιβλίο

Παρουσίαση
…Το έργο αφορά τα υπολείμματα μιας επίσκεψης από άλλο κόσμο, τα οποία και αποτελούν θήραμα για διάφορους τυχοδιώκτες, τους επονομαζόμενους κυνηγούς (ένας από αυτούς και το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, ο Ρέντρικ Σούχαρτ). Τα αντικείμενα αυτά βρίσκονται εντός μιας αποκλεισμένης από τον Ο.Η.Ε. περιοχής, η οποία ονομάζεται Ζώνη Επίσκεψης. Η Ζώνη αποτελεί επίσης πεδίο εκδήλωσης ποικίλων αλλόκοτων περιστατικών, πολύ συχνά ανατριχιαστικών. Οι Στάλκερ (όπως ονομάζονται οι κυνηγοί στο πρωτότυπο), είναι υποχρεωμένοι να ζουν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα για κάθε πολύτιμο λάφυρο…

[Μέσα στον Δεκέμβριο  του 2020 ξεκινάει πάλι την λειτουργία της η Λέσχη Ανάγνωσης Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι σε Πάτρα και Αθήνα.  Θα ασχολείται γενικά με το Βιβλίο και όχι Μόνο με τον Φιοντόρ Ντοστογιέφσι τηλ. 6944143564 ]

Το «Πικνίκ δίπλα στο δρόμο» είναι το σημαντικότερο έργο των αδελφών Στρουγκάτσκι για τον απλούστατο λόγο ότι η ταινία του Αντρέι Ταρκόφσκι -Στάλκερ- που γυρίστηκε βάση αυτού το 1979, έγινε παγκόσμια γνωστή (λόγω και της φήμης του σκηνοθέτη και της βράβευσής της σε διεθνείς κινηματογραφικές εκδηλώσεις), ενώ το βιβλίο μεταφράστηκε ακολούθως σε όλες τις δυτικές γλώσσες και η λογοτεχνική του αξία είναι πράγματι υψηλή. Βέβαια, η αξία του είχε αναγνωρισθεί αρκετά νωρίτερα, καθώς είχε εκδοθεί στην Αμερική από το 1976 και είχε αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές.
… Είναι δύσκολο να θυμηθεί κανείς κάτι ανάλογο με το Πικνίκ δίπλα στο δρόμο. Μπορούμε με επιφύλαξη να αναφέρουμε ότι φέρνει στο μυαλό την παράθεση της οδυνηρής ανθρώπινης αδυναμίας όπως αυτή καταγράφεται στο έργο του άλλου μεγάλου αυτής της λογοτεχνικής νοοτροπίας, στο Σολάρις του Στάνισλαβ Λεμ, απέναντι σε πρωτοφανή και ανεξήγητα φαινόμενα που επιδρούν πρωτίστως στην ψυχή…
…Το έργο, του οποίου η λάμψη παραμένει αναλλοίωτη στο πέρασμα -περισσότερο από τριών- δεκαετιών από την έκδοσή του, συνεχίζει να αποτελεί πηγή έμπνευσης και να μεταγράφεται σε διάφορες μορφές τέχνης και ψυχαγωγίας: Θεατρική παράσταση στη Φινλανδία 2003-2004, Τζαζ μουσική σκηνή στην Ολλανδία από το 1983, κ.α. Εντός του 2008 μάλιστα, είναι προγραμματισμένη και η προβολή της νέας κινηματογραφικής απόδοσής του, από το Χόλιγουντ αυτή τη φορά… (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Η φαντασία στον πλανήτη των Σοβιέτ
Μία συνέντευξη
Ρέντρικ Σούχαρτ, ετών 23
Ρέντρικ Σούχαρτ, ετών 28
Ρέντρικ Σούχαρτ, ετών 51
Ρέντρικ Σούχαρτ, ετών 31
Αντί επιλόγου

Λεπτομέρειες

Εκδότης ΑΩ
Χρονολογία Έκδοσης Μάιος 2008
Αριθμός σελίδων 240
Διαστάσεις 21×14
Μετάφραση ΑΣΗΜΙΑΔΗΣ ΚΩΝ. ΜΑΝΩΛΗΣ
Συγγραφέας/Δημιουργός (Ελληνικά) ΣΤΡΟΥΓΚΑΤΣΚΙ ΑΡΚΑΝΤΙ, ΣΤΡΟΥΓΚΑΤΣΚΙ ΜΠΟΡΙΣ

Πικνίκ δίπλα στο δρόμο, Αρκάντι και Μπόρις Στρουγκάτσκι, μτφρ. Μανώλης Ασημιάδης, εκδόσεις ΑΩ 2008

Ανεξάντλητο το τοπίο της λογοτεχνίας του επιστημονικά φανταστικού. Εκ του μη όντος (τουλάχιστον έτσι θα θέλαμε να πιστεύουμε) δημιουργείται ένας κόσμος που μπορεί να μην υφίσταται σε μια ορατή, απτή πραγματικότητα, θα μπορούσε όμως να διεκδικήσει τη θέση του σε ένα σύμπαν, το οποίο δεν αναιρεί τη δική μας παρουσία. Προκλητικό το ενδεχόμενο αυτής της συνύπαρξης σε κάθε περίπτωση. Κι εδώ έχουμε ένα από τα καλύτερα δείγματα του είδους. Ίσως οι περισσότεροι να έχουν έρθει σε επαφή με το έργο των αδελφών Στρουγκάτσκι μέσα από την κινηματογραφική μεταφορά στη μεγάλη οθόνη αυτής της ιστορίας, με τη μαγεία φυσικά της ματιάς του Ταρκόφσκι (Στάλκερ ο τίτλος). Η μεταφορά ενός βιβλίου στην οθόνη συχνά βοηθά στην εξάπλωση της φήμης του, ιδίως όταν (όπως εδώ) η ιστορία μορφοποιείται σε εικόνες στα χέρια ενός μέγιστου της τέχνης του κινηματογράφου. Ωστόσο, ο λόγος είναι αναντικατάστατος, η επαφή με το βιβλίο μοναδική εμπειρία. Μέσα του βρίσκεται ο πυρήνας της σκέψης των συγγραφέων, και φυσικά εναπόκειται στη φαντασία του αναγνώστη να διεισδύσει στο παράδοξο και εφιαλτικό τοπίο που αποτελεί και το θέμα του βιβλίου.

Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο:
…Το έργο αφορά τα υπολείμματα μιας επίσκεψης από άλλο κόσμο, τα οποία και αποτελούν θήραμα για διάφορους τυχοδιώκτες, τους επονομαζόμενους κυνηγούς (ένας από αυτούς και το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, ο Ρέντρικ Σούχαρτ). Τα αντικείμενα αυτά βρίσκονται εντός μιας αποκλεισμένης από τον Ο.Η.Ε. περιοχής, η οποία ονομάζεται Ζώνη Επίσκεψης. Η Ζώνη αποτελεί επίσης πεδίο εκδήλωσης ποικίλων αλλόκοτων περιστατικών, πολύ συχνά ανατριχιαστικών. Οι Στάλκερ (όπως ονομάζονται οι κυνηγοί στο πρωτότυπο), είναι υποχρεωμένοι να παίζουν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα για κάθε πολύτιμο λάφυρο…

Μια επίσκεψη από άλλο κόσμο. Αυτούς τους υποτιθέμενους επισκέπτες δεν τους βλέπουμε πουθενά. Σαν να ήρθαν και να έφυγαν. Γιατί άραγε; Έχουν όμως αφήσει τα ίχνη τους σε μια περιοχή, τη λεγόμενη Ζώνη Επίσκεψης. Παράξενα αντικείμενα, που ερευνούν οι επιστήμονες, όπως είναι φυσικό. Αναμενόμενο, ωστόσο, είναι να έχει δημιουργηθεί και μια παράνομη δοσοληψία γύρω από αυτά τα αντικείμενα, καθώς επίδοξοι λαθροκυνηγοί θα διακινδυνεύουν τη ζωή τους (ο εξωγήινος πολιτισμός δεν αστειεύεται) για να τα αποσπάσουν και να τα φέρουν έξω μαζί τους για προσωπική εκμετάλλευση ή για πώληση: κενά, μπαταρίες, κενά γεμάτα, αλοιφή των μαγισσών, φαγούρια, όλα με ονομασίες που αποδίδουν κάτι από τον εξώκοσμο χαρακτήρα τους, τον επικίνδυνο ή τον πολλαπλά χρήσιμο στον κόσμο τον δικό μας. Και ανάμεσά τους το δυσκολότερο απόκτημα, η χρυσή σφαίρα, ικανή να υλοποιήσει κάθε επιθυμία του κατόχου της. Αλήθεια ή θρύλος; Κάποιοι θα επιχειρήσουν να την αποκτήσουν υπακούοντας στον πόθο για την ανθρώπινη κυριαρχία, την παντοδυναμία. Ο κεντρικός ήρωας είναι ένας τέτοιος ριψοκίνδυνος κυνηγός, Στάλκερ δηλαδή. Ποιο το όριο, όμως, στο οποίο μπορεί ο κυνηγός να φτάσει προκειμένου να αποκτήσει τα ποθητά αυτά αλλόκοτα αντικείμενα; Εισέρχεται σ’ ένα χώρο γεμάτο απρόσμενες παγίδες, ο θάνατος παραμονεύει όπως και κάποιος σοβαρός τραυματισμός και, αν καταφέρει να βγει ζωντανός και αρτιμελής, φέρει πάνω του μια κατάρα και γι’ αυτόν και για τα παιδιά του. Δεν είναι λίγοι αυτοί που χάσαν τα λογικά τους. Βαρύ το τίμημα της φιλοδοξίας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που το θέμα της επίσκεψης από έναν άγνωστο, εξωγήινο κόσμο απασχολεί τους συγγραφείς της επιστημονικής φαντασίας. Πάντοτε προκλητικό ως θέμα και κάποτε εντυπωσιακό στις συγγραφικές εμπνεύσεις. Άλλωστε κανείς ποτέ δεν ξέρει τι ακριβώς συμβαίνει εκεί έξω, οπότε το πεδίο είναι ανοικτό σε επινοήσεις. Τι το ιδιαίτερο, λοιπόν, μπορεί να έχει το συγκεκριμένο βιβλίο για να δικαιολογεί τη φήμη του; Μέχρι τα τρία από τα τέσσερα μέρη, στα οποία χωρίζεται το βιβλίο, παρακολουθείς με αδιάπτωτο ενδιαφέρον μια ιστορία συναρπαστική, που στιγμές στιγμές σού κόβει την ανάσα. Όταν, όμως, φτάσεις στο τέταρτο και τελευταίο μέρος, αντιλαμβάνεσαι ότι δεν πρόκειται για ένα ακόμα ευφάνταστο επινόημα από τα πολλά (και καλά ενδεχομένως) που έχουν γραφτεί για να ικανοποιήσουν τον ρέκτη του είδους. Ο ήρωας – κυνηγός έχει αγγίξει το όνειρο. Έφτασε εκεί που δεν έχει φτάσει κανείς και όλες οι επιθυμίες του θα εκπληρωθούν. Και όμως. Ο αστάθμητος παράγοντας είναι ικανός να ανατρέψει τα πάντα. Ίσως η ανθρώπινη ματαιοδοξία να μην υπερισχύει πάντοτε.

Αυτό το βιβλίο επιδέχεται διαφορετικές αναγνώσεις. Διαβάζεται ως μια ιστορία που αφηγείται τα μυστήρια του σύμπαντος, τον αχανή κόσμο πέρα από τη δική μας δυνατότητα πρόσληψης. Αυτή μπορεί να εκληφθεί ως μια περισσότερο επιφανειακή εκδοχή ανάγνωσης, παρά το δέος που σου προκαλεί. Για παράδειγμα, πώς θα μας φαινόταν αν όλο αυτό ήταν μια εκδρομή, ένα πικνίκ δίπλα στο δρόμο (για να αναφερθούμε και στον τίτλο);

«Ένα πικνίκ… Φανταστείτε ένα δάσος, έναν επαρχιακό δρόμο, ένα λιβάδι. Ένα αυτοκίνητο βγαίνει από το δρόμο και μπαίνει στο λιβάδι, μια ομάδα νέων ανθρώπων βγαίνει από το αυτοκίνητο κουβαλώντας μπουκάλια, καλάθια με φαγητό, ραδιοφωνάκια και φωτογραφικές μηχανές. Ανάβουν φωτιές, στήνουν σκηνές, βάζουν μουσική. Το πρωί φεύγουν. Τα ζώα, τα πουλιά και τα έντομα που αγρυπνούσαν με τρόμο τη νύχτα βγαίνουν από τις φωλιές τους. Και τι βλέπουν; Βενζίνη και λάδια πάνω στη χλόη. Παλιά μπουζί και παλιά φίλτρα διασκορπισμένα κάτω. Κουρέλια, καμένα φλας κι ένα γαλλικό κλειδί, παρατημένα. Κηλίδες λαδιού στη λίμνη. Και φυσικά, το γνωστό χάλι• κουκούτσια μήλων, περιτυλίγματα από καραμέλες, καμένα υπολείμματα από τη φωτιά, τενεκεδάκια, μπουκάλια, το μαντίλι κάποιου, το σουγιαδάκι κάποιου άλλου, σχισμένες εφημερίδες, κέρματα, μαραμένα λουλούδια που είχαν μαζευτεί από ένα άλλο λιβάδι».
«Κατάλαβα. Ένα πικνίκ δίπλα στο δρόμο».
«Ακριβώς. Ένα πικνίκ δίπλα στο δρόμο, σε κάποια οδό του σύμπαντος. Και με ρωτάτε αν θα ξανάρθουν».

Ήδη η αναλογία έχει λειτουργήσει στο μυαλό του αναγνώστη, καθόσον συχνά η αναφορά σε κάποιο οικείο περιβάλλον κινητοποιεί τη σκέψη καλύτερα από οποιαδήποτε ενδελεχή ανάλυση. Όμως σε μια άλλη εκδοχή ανάγνωσης η ιστορία αυτή διεισδύει βαθύτερα στην άβυσσο της ψυχής του ανθρώπου, που μπορεί να κυνηγά (έστω και παράνομα) τη δύναμη και την εξουσία, ερχόμενος ωστόσο αντιμέτωπος με τον εαυτό του την καθοριστική στιγμή μπορεί να αμφισβητήσει την ηθική του εγχειρήματος. Αδύναμος πλέον θα αναρωτηθεί:

Θεέ μου, πού είναι οι λέξεις, πού είναι οι σκέψεις μου;[…]Σε όλη μου τη ζωή δεν έχω κάνει μία σκέψη.

Το ερώτημα επανέρχεται: ως πού μπορεί να φτάσει προκειμένου να αποκτήσει δύναμη; Είναι τότε που μια προσωπική θεώρηση της ηθικής ίσως αποδειχθεί ισχυρότερη. Ικανή να αντικρούσει επιβεβλημένες «αξίες», που απλώς τώρα φαίνονται αξιακά κακέκτυπα μιας επικρατούσας κυρίαρχης ιδεολογίας. Και το ερώτημα πλέον αφορά και τον αναγνώστη, όχι μόνον τον ήρωα. Ποια ευχή θα θέλαμε να εκπληρωθεί, αν είχαμε (με τη λογοτεχνικά επινοημένη πραγματικότητα βέβαια) τη χρυσή σφαίρα στα χέρια μας; Ποια είναι η πιο επικίνδυνη παγίδα την οποία θα αντιμετωπίσει ο ήρωας της ιστορίας; Τα εξωγήινα αντικείμενα που θα προσπαθήσουν να τον εξαφανίσουν ή η συνείδησή του που θα τον οδηγήσει σε καθοριστική αναμέτρηση με θεμελιακά ερωτήματα; Κι εμείς στη θέση του πώς θα τα απαντούσαμε;

Έχουμε, λοιπόν, εδώ ένα βιβλίο που μας πηγαίνει πολύ πιο πέρα από μια φανταστική ιστορία. Μια φιλοσοφική θεώρηση του κόσμου μας, θα ήταν πιο εύστοχο να πούμε ότι διαβάζουμε σ’ αυτή την ιστορία των αδελφών Στρουγκάτσκι. Και τα ερωτήματα που θέτει ο ήρωας είναι βέβαιο πως μας αφορούν όλους. Όχι μόνον ως αναγνώστες , που έτσι κι αλλιώς μέσα στο μυαλό μας συνεχίζουμε την ιστορία. Περισσότερο ως ανθρώπους μπροστά σε βασικές αξίες που διαρκώς και πιο πολύ πλέον απαξιώνονται. Και ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο αναδύεται και μια τελευταία εκδοχή ανάγνωσης. Αυτή η ιστορία έχει μέσα της μια προφητική διάσταση. Όχι, τα πράγματα μπορεί να μην εξελιχθούν έτσι όπως η φαντασία των συγγραφέων θέλησε να μας δώσει. Άλλωστε η λογοτεχνία αποδεικνύεται ο πιο ακραίος στις εκδοχές του αφηγητής. Μήπως, όμως, έτσι κατανοούμε καλύτερα τον αδιέξοδο δρόμο πάνω στον οποίο βαδίζουμε, βαυκαλιζόμενοι ότι έχουμε επιτύχει τον απώτατο στόχο ως κυρίαρχα όντα του σύμπαντος; Το έχουμε δει και το έχουμε ζήσει. Αρκεί μια αστοχία, ένα ατύχημα θα λέγαμε, και όλα είναι μετέωρα. Η παντοδύναμη επιστήμη τότε αδυνατεί να προστατέψει τον ανίσχυρο πλέον άνθρωπο.

Η λογοτεχνία, για μια ακόμα φορά (με αυτό το εξαιρετικό βιβλίο) μας δείχνει ότι μέσα σε μια ιστορία μπορεί να εγκιβωτιστεί ολόκληρη φιλοσοφική θεώρηση του κόσμου, να αναθεωρηθεί μια κυρίαρχη εκδοχή της ηθικής του ανθρώπου αλλά και να ανοίξει ένα παράθυρο σε μια προνομιούχο θέα στο μέλλον του κόσμου μας. Για όλες αυτές τις εκδοχές ανάγνωσης το βιβλίο των αδελφών Στρουγκάτσκι ξεδιαλύνει το τοπίο της επιστημονικής φαντασίας και καθιερώνεται ως ένα από τα πιο διαχρονικά σε αξία λογοτεχνικά διαμάντια.

Διώνη Δημητριάδου

https://www.vakxikon.gr/

Δευτέρα, 2 Δεκεμβρίου 2019
Πικνίκ δίπλα στο δρόμο – Αρκάντι & Μπόρις Στρουγκάτσκι

Ήθελα εδώ και καιρό να διαβάσω το βιβλίο αυτό, παρακινούμενος από διάφορες επιθυμίες, συγγενείς μεταξύ τους, με μεγαλύτερη όλων την εξής: να διαβάσω το βιβλίο που διάβασε ο Ταρκόφσκι και εμπνεύστηκε το Στάλκερ. Η μεταφορά των βιβλίων στη μεγάλη οθόνη φανερώνει συχνά τις πηγές έμπνευσης του σκηνοθέτη, κάτι το οποίο ιντριγκάρει, ιδιαίτερα όταν έχουμε να κάνουμε με δημιουργούς του διαμετρήματος του Ταρκόφσκι. Το αντικείμενο της έμπνευσης αποτελεί κατά κάποιον τρόπο τον εξανθρωπισμό του δημιουργού, τη σύνδεσή του με τον κόσμο γύρω του, την τοποθέτησή του στη διαδοχή του πολιτισμού, ένα ακόμα πλήγμα στην παρθενογένεση. Ανέκαθεν πίστευα πως το βιβλίο και η κινηματογραφική του μεταφορά αποτελούν δύο διαφορετικά, ξεχωριστά μεταξύ τους δημιουργήματα, και έτσι θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται, και όχι σε άμεση σύγκριση, καθώς είναι εμπειρίες ανόμοιες μεταξύ τους. Πόσω μάλλον στην περίπτωση αυτή, στην οποία άλλο δεν μας απασχολεί από το να πλησιάσουμε και αν είμαστε τυχεροί να διακρίνουμε, έστω αχνά, ή να φανταστούμε τον τρόπο με τον οποίο η πρόσληψη μετατρέπεται σε έμπνευση και δημιουργία.

Η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία στον αναγνώστη, ιντριγκαδόρικη ως προς την εικονοποίηση και τη σύλληψη των εννοιών που εισάγονται, γοητευτική ως προς τις δυνατότητες που προσφέρουν η επιστήμη και η συγγραφική φαντασία. Ένας κόσμος ανοίκειος. Λογοτεχνικό είδος που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί κανείς να το θεωρήσει παραλογοτεχνία, όχι συλλήβδην τουλάχιστον, όχι γενικεύοντας, όχι στις μέρες μας, όχι πια. Και δεν χρειάζεται να επικαλεστεί κανείς τον Ταρκόφσκι, που διάβασε τόσο το Πικνίκ δίπλα στο δρόμο όσο και το Σολάρις του σπουδαίου Στάνισλαβ Λεμ, για να αποδείξει τον παραπάνω συλλογισμό, χρειάζεται όμως για να θρυμματιστούν ακόμα μερικά στερεοτυπικά κατασκευάσματα λογοτεχνικής -και όχι μόνο- αριστείας.

Την ταινία την είχα δει παλιότερα. Δεν παρέβλεπα τον φόβο που ένιωθα, πως ίσως να μου στερούσε κάτι αυτό από την αναγνωστική απόλαυση,την εικονοποίηση και την άγνοια της ιστορίας συγκεκριμένα, και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που ενώ τόσο το επιθυμούσα, ολοένα και ανέβαλλα την ανάγνωση του βιβλίου. Δεν ήξερα πως η ταινία βασίστηκε σε σενάριο που έγραψαν οι αδερφοί Στρουγκάτσκι. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με κινηματογραφική μεταφορά όπως την εννοούμε συνήθως. Ο Ταρκόφσκι διάβασε το βιβλίο και οραματίστηκε μια ταινία, ήξερε πως κανένας δεν θα μπορούσε να γράψει καταλληλότερο σενάριο από τους ίδιους τους συγγραφείς.

Το θέμα της ταινίας αφορά τα κατάλοιπα μιας επίσκεψης από κάποιον άλλον άγνωστο κόσμο. Η ευρύτερη περιοχή έχει αποκλειστεί και φυλάσσεται, ενώ διάφοροι τυχοδιώκτες, κυνηγοί όπως αποκαλούνται, προσπαθούν να εισέλθουν και να αποσπάσουν πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να διαθέσουν στην μαύρη αγορά. Η ζώνη είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, απαιτείται ειδικός εξοπλισμός, ενώ δεν είναι λίγοι οι αστικοί μύθοι που ακούγονται γύρω από θησαυρούς και θανατηφόρες παγίδες. Το βιβλίο αποτελείται από μία συνέντευξη ενός επιστήμονα και τέσσερα επεισόδια με βασικό πρωταγωνιστή έναν κυνηγό τον Ρέντρικ Σούχαρτ.

Ως είθισται, το κομμάτι της επιστημονικής φαντασίας αποτελεί εκτός από οργανικό μέρος της ιστορίας και το απαραίτητο όχημα για τους συγγραφείς, ώστε να μιλήσουν για ένα πλήθος πραγμάτων, από τη φιλοσοφία μέχρι τον έρωτα. Απομακρυσμένοι χρονικά από το παρόν, ασφαλείς από τη λογοκρισία και την πολιτική επικαιρότητα, αναφέρονται σχηματικά και αναγωγικά ακριβώς σε αυτό, εκφράζουν τις φοβίες και τις επιφυλάξεις τους, τις διαχρονικές ανθρώπινες αγωνίες. Στην προκειμένη περίπτωση συμβαίνει κάτι τρομακτικό, μα συνηθισμένο στην λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας, η ζωή θα αντιγράψει την τέχνη, με τα όσα ακολούθησαν λίγα χρόνια αργότερα με την έκρηξη στο εργοστάσιο του Τσερνομπίλ, το οποίο μετά το Νόμπελ στην Αλεξίεβιτς και την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά ήρθε πάλι στην επιφάνεια του ενδιαφέροντος, αν και όχι για τους αναμενόμενους λόγους των κινδύνων που συνοδεύουν την πυρηνική ενέργεια. Οι δημιουργοί δυστοπιών, σκέφτομαι, σε καμία περίπτωση δεν θα ένιωθαν ευχάριστα γνωρίζοντας πως λίγα ή περισσότερα χρόνια μετά, οι «προφητείες» τους πραγματοποιήθηκαν, πως το χειρότερο σενάριο έγινε πραγματικότητα.

Ο τίτλος του βιβλίου αποτελεί μια πανέξυπνα εύστοχη, φιλοσοφικού χαρακτήρα περιγραφή της επίσκεψης των εξωγήινων στη γη, της πραγματικής μας θέσης στο άπειρο σύμπαν. Το προτελευταίο μέρος του βιβλίου είναι το πλέον απολαυστικό, από πλευράς ιδεών τουλάχιστον, ενώ αξίζει να σημειωθεί η ισορροπία στις προσφερόμενες ποσότητες δράσεις. Το προλογικό σημείωμα του μεταφραστή, αναλυτικό και με λεπτομέρειες σχετικά με τη ρωσική επιστημονική φαντασία, συμπληρώνει ιδανικά την έκδοση.

Υ.Γ. Μία επιθυμία που μου προκάλεσε η ανάγνωση του Πικνίκ δίπλα στο δρόμο, εκτός από το να δω άμεσα ξανά την ταινία και να διαβάσω ένα ακόμα βιβλίο του Λεμ -που ελπίζω σύντομα να επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες μου και να κυκλοφορήσει-, ήταν να ψάξω πληροφορίες σχετικά με διάφορα συγγραφικά δίδυμα, κυρίως από περιέργεια για την τεχνική πλευρά της συνεργασίας, για το κρυφοκοίταγμα στο συγγραφικό εργαστήρι.

Μετάφραση Μανώλης Ασημιάδης
Εκδόσεις ΑΩ

http://no14me.blogspot.com/

Σαν stalker στην άκρη του δρόμου- Εχθροί παλιοί και νέοι στην πανδημία. Του Guy Van Stratten
24 Μαρτίου 2020
«Τι έχει συμβεί; Πτώση κάποιου μετεωρίτη; Επίσκεψη εξωγήινων; Γεγονός πάντως είναι ότι στη μικρή μας χώρα εμφανίστηκε ένα μυστήριο χωρίς προηγούμενο: η Ζώνη. Στείλαμε αμέσως στρατιώτες. Δεν επέστρεψαν. Περικυκλώσαμε τότε την Ζώνη με στοιχισμένους σε όλο το μήκος της αστυνομικούς… Και πιθανόν κάναμε καλά. Μα, από την άλλη, πώς να το ξέρω, πώς να ξέρω…»

Αντρέι Ταρκόφσκι, Stalker

Δημοσιεύθηκε στις 18 Μαρτίου στο codice-rosso. net Μετάφραση: Ευδοκία Ελευθερίου -Πηγή: σφίγγες και άλλες χίμαιρες σε δύσκολους καιρούς

Το Πικνίκ στην άκρη του δρόμου (1972), των Αρκάντι και Μπόρις Στρουγκάτσκι,2 είναι μια αφήγηση σχετική με μια επίσκεψη εξωγήινων όντων στην Γη: δεκατρία χρόνια νωρίτερα από όσα εξιστορούνται στον παρόντα χρόνο του μυθιστορήματος, είχαν ξαφνικά εμφανιστεί παρατημένα αντικείμενα εξωγήινης προέλευσης σε έξι περιοχές του πλανήτη, παρατεταγμένα κατά μήκος μιας καμπύλης (σαν οι εξωγήινοι να είχαν κάνει ένα πικνίκ κατά μήκος της γαλαξιακής καμπύλης, παρατώντας εκεί τα υπολείμματα). Ανάμεσα σε αυτές τις περιοχές είναι και η φανταστική πόλη Μάρμοντ, όπου τοποθετείται το μυθιστόρημα. Στις περιοχές που επισκέφτηκαν οι εξωγήινοι έμειναν μεγάλες ποσότητες τεχνολογικών υπολειμμάτων, άγνωστης φύσης για τους γήινους, σε πολλές περιπτώσεις επικίνδυνα, σε βαθμό ώστε αυτές οι περιοχές, που ονομάστηκαν «Ζώνες», να περιφραχτούν και να είναι διαρκώς επιτηρούμενες από την αστυνομία και από τον στρατό. Αυτές ριψοκινδυνεύουν να τις διαβαίνουν μόνον οι «stalker», εξειδικευμένοι βετεράνοι και λαθρέμποροι που μπαίνουν κρυφά και με κίνδυνο της ζωής τους, για να μεταφέρουν έξω αντικείμενα και να τα πουλήσουν ακριβά. Πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ο Redrich Schuhart, ο επονομαζόμενος «Κοκκινοτρίχης», ένας από τους πιο επιδέξιους stalker, ο οποίος, έναντι αμοιβής, συνοδεύει επίσης επισκέπτες στην «Ζώνη», που επιχειρούν να βρουν μια φανταστική χρυσή σφαίρα, η οποία υποτίθεται πως θα είχε την δύναμη να πραγματοποιεί όλες τις επιθυμίες. Το 1979, ο σκηνοθέτης Αντρέι Ταρκόφσκι έκανε μια ταινία με βάση το μυθιστόρημα των αδελφών Στρουγκάτσκι, με τίτλο Stalker. Η ταινία απομακρύνεται από την πλοκή του βιβλίου για να ακολουθήσει μια προσωπική διαδρομή: όλη η περιπέτεια εκτυλίσσεται πράγματι σε ένα μοναδικό μακρύ ταξίδι στο εσωτερικό της «Ζώνης». Στο ταξίδι αυτό ο stalker συνοδεύει δύο πρόσωπα, έναν συγγραφέα κι έναν επιστήμονα, οι οποίοι επιχειρούν να φθάσουν στο «δωμάτιο της ευτυχίας», έναν τόπο όπου, όπως και με την χρυσή σφαίρα του μυθιστορήματος, θα εκπληρώνονταν όλες οι επιθυμίες.

Ο Stalker (από το αγγλικό ρήμα to stalk, που σημαίνει «κινούμαι αθόρυβα»), τόσο στο μυθιστόρημα όσο και στην ταινία, κινείται με μεγάλες προφυλάξεις, προσπαθεί να αποφεύγει θανάσιμες παγίδες, μέρη μολυσμένα και επικίνδυνα. Διαρκώς σε εγρήγορση, διαρκώς σε αγωνία. Το να κάνουμε μια μικρή διαδρομή στο δρόμο σήμερα, με τα πόδια, απλά για να πάμε να κάνουμε τα ψώνια μας, έχει σχεδόν γίνει ένα τόλμημα για stalkers.

Η μέχρι χθες συνήθης κίνησή μας σε εξωτερικούς χώρους έχει πλέον μετατραπεί σε εγχείρημα υπεράνθρωπο, στα όρια του νόμου, στο εσωτερικό εκείνης της μεγάλης περιφραγμένης και υπό διαρκή έλεγχο «ζώνης» που έχει γίνει η Ιταλία ολόκληρη. Αν μας συναντήσει κανείς στο δρόμο εκτοξεύει βλέμματα κακεντρεχή, απομακρύνεται μετακινούμενος από το πεζοδρόμιο στο δρόμο ή το αντίστροφο, για να διατηρήσει την απόσταση «τουλάχιστον ενός μέτρου από τους άλλους», όπως προβλέπει ο νόμος. Περάσαμε από τη μια μέρα στην άλλη σε μια καθημερινή δυστοπία στην οποία εντοπίζεται ένας νέος εχθρός: εκείνος που βγαίνει από το σπίτι φαινομενικά χωρίς λόγο (χωρίς καν να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να βγαίνουν για να μεταβούν στη δουλειά τους). Αυτός λοιπόν που κυκλοφορεί γίνεται ο νέος αποδιοπομπαίος τράγος, ο «διαφορετικός», ο δυνητικός «μεταδότης της μόλυνσης»3 που πρέπει να εξοντωθεί.

Σε τελευταία ανάλυση, γίνεται ακόμη πιο έντονη, καθ’ υπερβολή, η βαθιά διχοτομία ανάμεσα στους μονίμως στάσιμους σε έναν τόπο και τους νομάδες, που ανέκαθεν χαρακτηρίζει την ανθρώπινη κοινωνία. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, που ο νομαδισμός κατέχει αφ’ εαυτού στοιχεία εξεγερτικά και διαταρακτικά της καθεστηκυίας τάξης. Αρκεί να θυμηθούμε την «νομαδική πολεμική μηχανή» για την οποία μιλούν οι Deleuze και Guattari στο Χίλια πλατώματα4: κινούμενη αυτή από το «λείο πεδίο» της ερήμου στο στάσιμο «ραβδωτό πεδίο» της πόλης. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο που μια από τις πιο μισητές κοινωνικές φιγούρες στην σύγχρονη εποχή είναι ακριβώς η φιγούρα του «νομάδα», λέξη που συχνά τείνει να συμπίπτει με λέξεις όπως «ρομά» ή «τσιγγάνος» (ιδίως στους τίτλους των εφημερίδων, όταν διαβάζουμε για τους «νομάδες που κλέβουν» ή που «προσάγονται από την αστυνομία», κ.λπ.). Όποιος βρίσκεται έξω, στον εξωτερικό χώρο, όποιος κινείται, περπατά και μετακινείται, έχει μετατραπεί σε επικίνδυνο νομάδα για τους «στάσιμους». Άλλωστε, ο αποδιοπομπαίος τράγος, στην κοινωνία, ανέκαθεν υπήρξε ένα «αδύναμο υποκείμενο» (ένας ξένος, ένας μετανάστης, ένας «διαφορετικός»).

Σύμφωνα με τον René Girard, στις αρχαίες κοινωνίες ο αποδιοπομπαίος τράγος πάντοτε επιλεγόταν ανάμεσα σε «όντα που δεν ανήκουν καθόλου, ή ελάχιστα μόνον, στην κοινωνία: ανάμεσα στους αιχμάλωτους πολέμου, τους δούλους, τους φαρμακούς.5 Περιττό να πούμε ότι το κυνήγι του μεταδότη (το «πιάστε τον μεταδότη!» που μας θυμίζει ο Μαντσόνι6) επεκτείνεται και σε εκείνους τους χώρους της εικονικής πραγματικότητας στους οποίους όλοι προσφερόμαστε εκουσίως και πανευτυχείς στον έλεγχο: τα λεγόμενα «social». Όλοι έχουμε γίνει εικονικοί ιππότες της τάξης και της υγείας, έτοιμοι να καταγγείλουμε μια υπερβολική παρουσία ατόμων στην ουρά στο σούπερ μάρκετ ή τους διπλανούς μας στην πολυκατοικία ή την γειτονιά για πιθανολογούμενη παρουσία καλεσμένων σε δείπνο, έτοιμοι μέχρι και σε κλήση του στρατού να προβούμε για να παρέμβει (δεν αστειεύομαι) ή να εκτοξεύσουμε προσβολές εναντίον των φυλακισμένων που τόλμησαν να εξεγερθούν («μα πώς, εγώ πρέπει να μένω στο σπίτι και αυτοί που, επιπλέον, είναι και εγκληματίες τολμούν να διαμαρτύρονται…»). Αναδύεται έτσι ένα νέο, εικονικό και τεχνολογικό, κυνήγι μαγισσών.

Αν, πάντως, δεν έχουμε εντελώς ξεμάθει να σκεφτόμαστε, μπορούμε να διακρίνουμε σε ένα φαινόμενο την αιτία από το αποτέλεσμα. Σε αυτό το μεγάλο τραγικό φαινόμενο που έχουμε δυστυχώς να αντιμετωπίσουμε, η εξάπλωση του ιού αντιστοιχεί στην αιτία: Για να αποφύγουμε την εξάπλωση είναι απολύτως αναγκαία μια συμπεριφορά που σέβεται τους κανόνες και που, με τη σειρά της, σηματοδοτεί τον σεβασμό προς τον εαυτό και προς τους άλλους. Έχει πραγματικά να κάνει με τη ζωή μας. Το αποτέλεσμα είναι η δυστοπική και υπό πλήρη έλεγχο κοινωνία, γεμάτη άγχος και πανικό, φόβο για τον άλλο, μίσος διαβρωτικό και διάχυτο. Αν, για μια στιγμή, αποστασιοποιηθούμε από την αιτία για την οποία συμβαίνει όλο αυτό, έχουμε μπροστά στα μάτια μας μια κατάσταση πραγμάτων η οποία μπορεί να καθορίζεται από διάφορα εκλυτικά αίτια (όχι αναγκαστικά συνδεδεμένα με το ρεαλιστικό πρόβλημα της εξάπλωσης του ιού). Ο ευσεβής πόθος είναι ότι αυτή η κατάσταση πραγμάτων θα διαρκέσει μόνον την περίοδο της δοσμένης έκτακτης ανάγκης, ότι δεν θα συνεχίσουμε να μετακινούμαστε καθημερινά σαν stalker στην άκρη του δρόμου, φοβούμενοι ελέγχους και χαφιεδισμούς. Όπως γράφει ο Michel Foucault στο Επιτήρηση και τιμωρία, πάνω από την πόλη που υποχρεώθηκε σε καραντίνα εξαιτίας της πανώλης τον 17ο αιώνα απλώνεται το όνειρο της πολιτικής εξουσίας για μια τέλεια διακυβέρνηση υπό όρους ελέγχου: Η μολυσμένη πολιτεία, διακατεχόμενη από ιεραρχίες, επιτηρήσεις, ελέγχους, επιβολές δεσμεύσεων –η πολιτεία που ακινητοποιείται από την λειτουργία μιας εξουσίας επεκτατικής που ασκεί πίεση με ξεχωριστό τρόπο πάνω σε όλα τα σώματα των ατόμων– είναι η ουτοπία της πολιτείας με την τέλεια διακυβέρνηση. Μια ουτοπία για την εξουσία, μια πικρή δυστοπία για μας.

1 Guy van Stratten: το όνομα που χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος είναι εκείνο του τυχοδιώχτη ήρωα της περίφημης ταινίας του Όρσον Γουέλς Ο κύριος Αρκάντιν. (Σ. τ. μ., όπως και όσες εισάγονται παρακάτω στο κείμενο.)

2 Μεταφράστηκε στα ελληνικά με τίτλο Πικνίκ δίπλα στο δρόμο (Stalker), εκδόσεις Πολιτεία, 2008.

3 Untore: λέξη η οποία αναφέρεται από τον Μαντσόνι στο μυθιστόρημά του Οι Λογοδοσμένοι (εκτυλίσσεται στον 17ο αιώνα, την εποχή της πανώλης) και η οποία προσδιορίζει τον (υποτιθέμενα) εκούσιο μεταδότη της νόσου.

4 Μεταφρασμένο στα ελληνικά με τον τίτλο Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια – 2. Χίλια πλατώματα (1980), Πλέθρον 2017.

5 Pharmakόs στο πρωτότυπο: εξιλαστήριο θύμα που επιλεγόταν από την κοινότητα, σε καιρούς καταστροφών, ανάμεσα σε δούλους, χωλούς ή εγκληματίες και που βασανιζόταν και εντέλει θυσιαζόταν προς τον σκοπό της «κάθαρσης».

6 Βλ. σημ. 2.

https://www.alterthess.gr/

 

19/06/2019
«Η πιο αγαπημένη σου επιθυμία θα πραγματοποιηθεί εδώ. Η επιθυμία που σε έχει κάνει να υποφέρεις πιο πολύ»
Γράφει η Χαρά Νικολακοπούλου // *

“Πικνίκ δίπλα στο δρόμο” (Στάλκερ), Αρκάντι και Μπόρις Στρουγκάτσκι, εκδ. ΑΩ 2008

Η Ζώνη μας, η σκύλα, η φόνισσα, μου ήταν εκατό φορές πιο αγαπητή εκείνη τη στιγμή από όλες τις Ευρώπες και τις Αφρικές τους.

Με ένα πολύ διαφωτιστικό εισαγωγικό σημείωμα, που αφορά τις απαρχές της λογοτεχνίας του φανταστικού μέσα στον χρόνο, και με εκτεταμένες αναφορές στην πορεία του είδους στις σοσιαλιστικές χώρες, ξεκινά αυτό το παράξενα γοητευτικό βιβλίο, που θεωρείται ένα από τα κλασικά κείμενα επιστημονικής φαντασίας. Τόσο το εισαγωγικό σημείωμα, όσο και η εξαιρετική μετάφραση και ο επίλογος ανήκουν στον Μανώλη Ασημιάδη.

Στάλκερ σημαίνει στα αγγλικά κυνηγός που συλλαμβάνει το θύμα του κατόπιν παρακολούθησης, αθέατος διώκτης, αρπακτικό. Χρησιμοποιείται δε για τους τυχοδιώκτες που εισρέουν στη Ζώνη Επίσκεψης για να αρπάξουν εξωγήινης προέλευσης αντικείμενα.

Δεν είναι λίγου εκείνοι που θα κατάλαβαν ήδη πως πρόκειται για το βιβλίο που ενέπνευσε στον Αντρέι Ταρκόφσκι την ταινία του Στάλκερ το 1979, η οποία έγινε παγκοσμίως γνωστή και βραβεύτηκε σε διεθνείς κινηματογραφικές εκδηλώσεις, σε αυτό συνέβαλε βέβαια και το κύρος του σκηνοθέτη. Θα πρέπει να σημειώσουμε ωστόσο πως οι αδελφοί Στρουγκάτσκι έγραψαν για τον Ταρκόφσκι ένα αυτόνομο σενάριο το οποίο παρουσιάζει διαφορές από το βιβλίο.

Αντιγράφω από το τρέιλερ της ταινίας: «Η Ζώνη είναι ένα περίπλοκο σύμπλεγμα από παγίδες. Όταν εμφανιστούν άνθρωποι, όλα αρχίζουν να αλλάζουν. Η πιο αγαπημένη σου επιθυμία θα πραγματοποιηθεί εδώ. Η επιθυμία που σε έχει κάνει να υποφέρεις πιο πολύ».

Οι Ρώσοι αδελφοί Στρουγκάτσκι είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας στις δεκαετίες ‘60 και ‘70. Είναι οι μοναδικοί συγγραφείς από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες που, μαζί με τον Πολωνό Στάνισλαβ Λεμ, είχαν τη χαρά να δουν τα βιβλία τους να μεταφράζονται στις δυτικές χώρες. Για το εν λόγω βιβλίο τους- που εκδόθηκε το 1972- έχουν αποκομίσει μια σειρά από διεθνείς διακρίσεις και βραβεία, ενώ το 1976 κυκλοφόρησε στην Αμερική αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές.

Το κυρίως κείμενο ξεκινά με μια ραδιοφωνική συνέντευξη του βραβευμένου με Νόμπελ φυσικού Βαλεντάιν Πίλμαν, στη διάρκεια της οποίας πληροφορούμαστε ότι έχει προηγηθεί Επίσκεψη εξωγήινου πολιτισμού σε μια μικρή κωμόπολη των ΗΠΑ, ότι αυτό το γεγονός θωρείται Η κορυφαία στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία και ότι το Διεθνές Ινστιτούτο Εξωγήινων Πολιτισμών είναι το αρμόδιο για να διεξάγει έρευνες στις περιοχές Επίσκεψης. Μαθαίνουμε επίσης για την ύπαρξη των κυνηγών (stalkers), οι οποίοι είναι στην πραγματικότητα ληστές που διακινδυνεύουν τη ζωή τους στη Ζώνη Επίσκεψης, απαγορευμένη από τον ΟΗΕ, προκειμένου να αρπάξουν αντικείμενα, τα οποία στη συνέχεια εκμεταλλεύονται για δικό τους όφελος ή τα πωλούν έναντι αδρής αμοιβής.

Το πρώτο κεφάλαιο η πρωτοπρόσωπη αφήγηση εστιάζει σε έναν από αυτούς, τον νεαρό Ρέντρικ Σούχαρτ ο οποίος εργάζεται στο Διεθνές Ινστιτούτο Εξωγήινων Πολιτισμών. Όπως και ο συνάδελφός του Κύριλ, επιθυμεί διακαώς να επισκεφθεί τη Ζώνη, όμως οι ανώτεροί του τους παρακολουθούν στενά και το απαγορεύουν αυστηρά. Και η Ζώνη είναι τόσο κοντά τους, μπροστά στα μάτια τους.

«Και πέρα από τα παράθυρα, η Ζώνη. Είναι εκεί, αρκεί να βγεις και την άγγιξες. Από το δέκατο τρίτο όροφο, σου φαίνεται ότι θα μπορούσε να χωρέσει στην παλάμη σου. Όταν την κοιτάς, φαίνεται σαν οποιοδήποτε κομμάτι γης. Ο ήλιος λάμπει πάνω της όπως σε κάθε άλλο μέρος της υφηλίου. Και είναι σαν να μην έχει αλλάξει τίποτε συγκεκριμένο εκεί. Όλα είναι όπως ήταν τριάντα χρόνια πριν. […]Μόνο που δεν υπάρχουν άνθρωποι. Ούτε ζωντανοί ούτε νεκροί. […] Έτσι γίνεται με τη Ζώνη: αν επιστρέψεις ζωντανός, είναι επιτυχία. Αν δεν σε πετύχουν οι σφαίρες της περιπόλου, είναι τύχη. Για οτιδήποτε άλλο, είναι μοίρα.»

Ο Ρέντρικ αγαπά τη Ζώνη, αυτή τη «φριχτή πληγή στο πρόσωπο της γης», με μια εμμονική προσκόλληση που δεν του επιτρέπει να εγκαταλείψει τον στοιχειωμένο τόπο.

Παραβαίνοντας τις εντολές των ανωτέρων και φορώντας ειδικές στολές που μοιάζουν με φόρμες δύτη, αδιαπέραστες από τη φωτιά, τα αέρια και τις σφαίρες, τρεις κυνηγοί περνούν από τη Συνοικία της Πανούκλας (περιοχή η οποία προσβλήθηκε από θανατηφόρες ασθένειες μετά την Επίσκεψη) και εισχωρούν στην επικίνδυνη περιοχή, έναν απόκοσμο, βρώμικο χώρο γεμάτο κουρέλια, γυαλιά και απορρίμματα, γεμάτο σιωπές, πυλώνες, σάπιους φράχτες και ανεξήγητα, θανατηφόρα φαινόμενα.

«Προσεύχεσαι; τον ρώτησα. Προσευχήσου, λοιπόν. Όσο βαθύτερα στη Ζώνη, τόσο κοντύτερα στον παράδεισο.»

«Αυτό ήταν. Ήμασταν στη Ζώνη. Ένιωσα ένα ρίγος. Και ποτέ δεν ξέρω αν αυτό είναι ο χαιρετισμός της Ζώνης ή η αντίδραση των νεύρων μου ως κυνηγού.[…] Και μετά τα ξέχασα όλα. Πάνω από το χώμα των απορριμμάτων, πάνω από σπασμένα γυαλιά και κουρέλια, σερνόταν μια μαρμαρυγή, μια δόνηση, κάτι σαν θερμός αέρας το βράδυ πάνω σε τσίγκινη οροφή.» Η απειλή αιωρείται στην ατμόσφαιρα, υπονοείται, καραδοκεί παντού και πουθενά.

Το χιούμορ δεν λείπει ωστόσο. Σε αραιές δόσεις, σοφά μοιρασμένες, αποφορτίζει την πνιγηρή ατμόσφαιρα της ιστορίας, εξανθρωπίζει λίγο την πόλη που φιλοξενεί στη γειτονιά της μια τόσο νοσηρή περιοχή. Μιλάει ο Ρέντρικ στον μπάρμπαν που τρίβει ενδελεχώς τα ποτήρια: «Συνέχισε το τρίψιμο εσύ. Ξέρεις, ένας τύπος έτριβε, μέχρι που βγήκε ένα τζίνι. Του βγήκε σε καλό.»

Δεν λείπουν οι θρησκόληπτοι και οι δεισιδαίμονες που θεωρούν τα αντικείμενα της Ζώνης, πράγματα του Διαβόλου και τους κυνηγούς υπηρέτες του. «Κάθισε Ρεντ! Κάθισε, υπηρέτη του Διαβόλου. Σε συμπαθώ. Ας θρηνήσουμε για τις αμαρτίες της ανθρωπότητας. Έναν μακρύ, ωραίο, πικρό θρήνο».

Ο Ρέντρικ καταρρέει και γεμίζει ενοχές όταν,λίγο μετά την επίσκεψή τους στη διαβολική Ζώνη, πεθαίνει από ανακοπή ο καλύτερος φίλος του. «Κύριλ, φιλαράκο, μοναδικέ μου φίλε, πώς έγινε αυτό; Πώς θα συνεχίσω χωρίς εσένα; Ζωγράφισες όνειρα για μένα, για έναν νέο κόσμο, έναν αλλαγμένο κόσμο.» Ταυτόχρονα η κοπέλα του τού ανακοινώνει πως είναι έγκυος και σκοπεύει να κρατήσει το παιδί παρά τις αυξημένες πιθανότητες το παιδί ενός κυνηγού να γεννηθεί τέρας, καθώς «οποιοσδήποτε περνά αρκετό χρόνο στη Ζώνη υφίσταται αλλαγές, τόσο στο φαινότυπο όσο και στο γονότυπό του.»

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Ρέντρικ είναι πια διαβόητος κυνηγός και επικηρυγμένος, μπαινοβγαίνει στη φυλακή, και ενώ οι άλλοι κυνηγοί έχουν καταστραφεί, είναι είτε νεκροί είτε ακρωτηριασμένοι, αυτός συνεχίζει απτόητος να κλέβει φαγούρια, αλοιφή των μαγισσών, βραχιόλια, κενά, και ό,τι άλλο αλλόκοτο αποσπά από τη Ζώνη, και τα πουλά κερδίζοντας μεγάλα ποσά. Είναι πια παντρεμένος και πατέρας μιας κόρης, της Μαϊμουδίτσας, που είναι ολόκληρη καλυμμένη με χρυσαφί τρίχωμα και με το πέρασμα του χρόνου εκφυλίζεται στο επίπεδο του ζώου. Από τη διαβολική Ζώνη το ενδιαφέρον του συγκεντρώνει η Χρυσή Σφαίρα, στην οποία οι φήμες αποδίδουν μαγικές ιδιότητες.

Ύφος αφτιασίδωτο, χωρίς περιττά στολίδια, γλώσσα ρεαλιστική, με μικρές ανάσες λυρισμού, διάλογοι αστραφτεροί και απολύτως φυσικοί, γεμάτοι σαρκασμό και κυνισμό αλλά και με απροσδόκητες στιγμές τρυφερότητας . Μιλά ο Ρέντρικ στη γυναίκα του: «Μην ανησυχείς και κράτα το κεφάλι σου ψηλά- ξέρεις, λαμπερά μάτια και καλοχτενισμένα μαλλιά. Παντρεύτηκες έναν κυνηγό, μην παραπονιέσαι λοιπόν. Θα σε δω αύριο. Φιλάκια στη μυτούλα σου.»

Πλοκή καλοστημένοι χωρίς κλισέ και εύκολες λύσεις. Αφήγηση που κυλά αβίαστα και διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, η οποία όμως ουδόλως σταματά εδώ. Στο τρίτο μέρος του βιβλίου αποκαλύπτονται και άλλες φρικιαστικές εκδοχές της Ζώνης, ενώ στο τέταρτο κεφάλαιο παρακολουθούμε μια κατάβαση στην κόλαση όπου ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τους πιο αποτρόπαιους φόβους του, με την ύστατη ελπίδα, με τα όρια της αντοχής του.

Ήταν άραγε τελικά η Επίσκεψη ένα πικνίκ των κοσμικών επισκεπτών δίπλα στον δρόμο, σε κάποια οδό του σύμπαντος, όπως εικάζει χαριτολογώντας ο νομπελίστας φυσικός; Κανείς, ούτε ο ίδιος δεν είναι σε θέση να δώσει μια σίγουρη απάντηση.

Μια επιστημονική αλληγορία, ένα φιλοσοφικό δοκίμιο, ένα δυστοπικό (λίαν αγαπητή η λέξη εσχάτως) μυθιστόρημα; Μια εφιαλτική ιστορία για τα όρια της λογικής, για τη μηδαμινότητα της ανθρώπινης γνώσης, για την ποταπότητα της ανθρώπινης φύσης, για την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του Θεού, ένα βαθιά υπαρξιακό έργο με μεταφυσικές αναφορές.

Ένα βιβλίο συγκλονιστικό μέχρι την τελευταία αράδα, μέχρι την τελευταία λέξη, αφού στον επίλογο ο μεταφραστής επισημαίνει τις ανατριχιαστικές ομοιότητες που προέκυψαν όταν η πραγματικότητα αντέγραψε τη λογοτεχνία στην περίπτωση του Τσερνομπίλ (1986).

  • H Χαρά Νικολακοπούλου είναι φιλόλογος- συγγραφέας

https://www.fractalart.gr/

[ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΑΣ : Σεμινάριο Ιστορίας και Κριτικής Κινηματογράφου θα διεξάγεται για το επόμενο διάστημα έως το Καλοκαίρι του 2021 κυρίως online όπως και τα υπόλοιπα Σεμινάρια με κυριότερα το Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου και Δημιουργίας Ταινίας Μικρού Μήκους και το Σεμινάριο Ιστορίας και Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ. Στην Πάτρα το Εργαστήρι Κινηματογράφου θα πραγματοποιήσει online παρουσίαση στις 21 Νοεμβρίου 2020  στις 19.00. Και στην Πάτρα τα Σεμινάρια το πιθανότερο θα διεξάγονται κυρίως online μέχρι το Καλοκαίρι του 2021. Σε κάθε Περίπτωση και Εφόσον τα μέτρα το επιτρέπουν μία φορά το μήνα θα πραγματοποιείται σε Πάτρα και Αθήνα Επίγεια Συνάντηση  μέχρι το Καλοκαίρι του 2021 και αν όλα πάνε καλά από το Φθινόπωρο του 2021 2 φορές το μήνα]. 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Πικνίκ δίπλα στο δρόμο, των Αρκάντι και Μπόρις Στρουγκάτσκι, (Εκδόσεις Ταξιδευτής-ΑΩ-)|| Το βιβλίο στο οποίο βασίστηκε το «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι || Βιβλία που Έγιναν Ταινίες || Κριτικές για το Βιβλίο

Add yours

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: