Οίκος Ανοχής (2011) του Bertrand Bonello, Μια ταινία ‘’μεταξύ χρονικού, μυθοπλασίας και ονείρου’’ | κριτική Δήμητρας Γιαννακού

HOUSE OF TOLERANCE poster

Μια ταινία ‘’μεταξύ χρονικού, μυθοπλασίας και ονείρου’’, Βertrand Bonello

L’ Apollonide, souvenirs de la maison close / House of Tolerance/ Οίκος Ανοχής του Bertrand Bonello

Παίζουν: Hafsia Herzi, Alice Barnole, Céline Sallette, Jasmine Trinca, Adèle Haenel, Iliana Zabeth.

Μια ταινία γαλλική που ξεφεύγει από τα συνηθισμένα έκανε την εμφάνισή της στο Φεστιβάλ Κανών φέτος κάτω από την κατηγορία Sélection Officielle, αν και πολλοί ισχυρίστηκαν ότι ήταν η ωραιότερη των προβολών. Στην Ελλάδα έκανε την πρεμιέρα της στο 17ο Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας την προηγούμενη εβδομάδα. Το L’ Apollonide ή Οίκος Ανοχής, όπως το λέει και ο τίτλος, περιγράφει έναν οίκο ανοχής του Παρισιού στο τέλος του 19ου και στην αυγή του 20ου αιώνα.

Αυτή η νέα δουλειά του Bertrand Bonello (έπειτα από το ‘’De la guerre’’ και το μέτριο ‘’Ο Πορνογράφος’’) δεν χαρακτηρίζεται για την πλούσια πλοκή της με σκαμπανεβάσματα, περιπέτειες ή απρόσμενα γεγονότα αν εξαιρέσουμε βέβαια την άγρια κακοποίηση μιας ιερόδουλης από έναν πελάτη που της κόβει το στόμα δεξιά και αριστερά με ένα σουγιά, αποτυπώνοντας έτσι για πάντα στο πρόσωπό της ένα τραγελαφικό χαμόγελο. Όλη η διήγηση περιστρέφεται γύρω από την καθημερινή ζωή των γυναικών που περιστοιχίζουν ένα πορνείο σκιαγραφώντας με αργές πινελιές τους δεσμούς που αναπτύσσονται μεταξύ τους, τις συναναστροφές με τους πελάτες, τον τρόπο που γίνεται το εμπόριο σάρκας –χαρακτηριστική είναι η φράση που επαναλαμβάνεται συνεχώς μέσα στο έργο σαν leitmotiv ‘’ On fait commerce?’’- και γενικότερα τις συνθήκες ζωής τους. Ο φακός περιδιαβαίνοντας μέσα στο εσωτερικό αυτού του οίκου σχεδόν αποκλειστικά, τολμώντας μόνο ένα εξωτερικό πλάνο, μέσα σε μια υπνωτική ατμόσφαιρα, φιλοδοξεί και το καταφέρνει ως ένα βαθμό να εισχωρήσει και στον εσωτερικό κόσμο των κυριών του. Μας βυθίζει σε ένα σύμπαν που βουλιάζει μέσα στην πολυτέλεια, το βελούδο και τη δαντέλα, αναδύοντας έναν αισθησιασμό που μυρίζει ακριβό άρωμα και αντισηπτικό. Το επιβλητικό ντεκόρ με τους πίνακες ζωγραφικής αναγεννησιακού ρυθμού γεμάτους γυμνές γυναίκες αντικαθρεπτίζει ξεκάθαρα τη ζωή που διάγουν τα πρόσωπα της ιστορίας δημιουργώντας ένα πρόσθετο εφέ extra-filmique έτσι ώστε τα πλάνα να δίνουν την εντύπωση ότι αποτελούν προέκταση των ταμπλό που στολίζουν τους τοίχους. Κάτι που έχουν επιχειρήσει πολλοί κινηματογραφιστές, όπως ο Carl Dreyer. Στη Γερτρούδη για παράδειγμα οι πίνακες που βρίσκονται μέσα στο δωμάτιό της παραπέμπουν στη δράση.

HOUSE OF TOLERANCE 1

Με μια ποικιλία από travelling, με κυκλικές περιστροφές και παιχνίδι με τους καθρέφτες, χωρίς να στερείται την προσφορά του γκρό πλαν για το ξεγύμνωμα της ψυχής, η κάμερα επιδίδεται όχι μόνο στην αναπαράσταση της λαγνείας, της αλόγιστης σπατάλης των αριστοκρατών προκειμένου να ικανοποιήσουν και τις πιο κρυφές τους φαντασιώσεις, αλλά και στην αποτύπωση της ασφυξίας, μιας ασφυξίας πρώτα από όλα ψυχικής-των πρωταγωνιστριών του έργου- αλλά και που σημαίνει ένα τέλος, το κλείσιμο των οίκων ανοχής που συμπίπτει με το τέλος του αιώνα.

HOUSE OF TOLERANCE

Έχοντας συμβουλευτεί το βιβλίο της Laure Adler, Les maisons closes 1830-1930, o Bonello χωρίζει το φιλμικό του κείμενο σε δύο δύο τμήματα-κεφάλαια: «Η δύση του 19ου αι.» και «Η αυγή του 20ου αι.». Το διακύβευμα του έργου είναι ακριβώς αυτό: μέσα από την κοινωνικο-πολιτική μεταβολή στην οποία υπόκεινται «αυτά τα σπίτια» στην αλλαγή του αιώνα, δίνεται η ευκαιρία στο σκηνοθέτη να εκθέσει κάτω από το φως τα μυστικά του οίκου ανοχής και τις πιο κρυφές ελπίδες των κοριτσιών για ένα καλύτερο μέλλον περιμένοντας τον πρίγκηπα (Α’ κεφάλαιο), τη διάψευση αυτών των ελπίδων και το αποκαρδιωτικό συμπέρασμα της ύπαρξης ενός κόσμου της συναλλαγής (Β’ κεφάλαιο)˙ ο νέος αιώνας που μόλις γεννιέται φέρει μαζί του τη μαζική κατανάλωση, την εμπορευματοποίηση των πάντων όπου οι ανθρώπινες αξίες χάνουν την υπόστασή τους και υποβιβάζουν το ανθρώπινο είδος σε απόβλητο. Κάτω από αυτήν την οπτική γωνία ολόκληρο το φιλμ λειτουργεί συμβολικά παίζοντας το ρόλο της συνεκδοχής, -μέρος αντί του όλου (pars pro toto). Εξάλλου, ο ίδιος ο σκηνοθέτης είπε, σε μια συνέντευξη, ότι ήθελε να αποτυπώσει αυτό «το αίσθημα της έντονης παρακμής με το οποίο ζούμε σήμερα ακόμη και στα παραμικρά πράγματα της καθημερινής μας ζωής».

Αυτές οι ιδέες αποτυπώνονται με ευρηματικό τρόπο στο μόνιμα πικρό χαμόγελο της σημαδεμένης από το σουγιά γυναίκας η οποία συνοδεύει σαν ρεφρέν τις περισσότερες σκηνές. Ο σκηνοθέτης εμπνεύστηκε από τον Άνθρωπο που Γελάει “LHomme qui rit του Victor Hugo για να φτιάξει αυτό το κατασκεύασμα που διατυμπανίζει, όμοια με έναν κλόουν τη ρήση του Schopenhauer, «Μέσα σε αυτήν την ύπαρξη για την οποία δεν ξέρουμε αν πρέπει να κλαίμε ή να γελάμε, οφείλουμε βέβαια να δώσουμε στο αστείο μια θέση». Με άλλα λόγια, όσο πιο πολύ ο κόσμος δίνει την εντύπωση ότι είναι παράλογος τόσο πιο πολύ πρέπει να γελάμε γι’ αυτόν.

Το παιχνίδι με τις μάσκες δεν περνάει απαρατήρητο προσφέροντας μια πρόσθετη κομψότητα σε αυτά τα ταμπλό με τις κινούμενες κούκλες (μάλιστα μία ιερόδουλη παριστάνει την κούκλα κινούμενη μηχανικά θυμίζοντας μαριονέτα) που πλημμυρίζουν την όραση του θεατή. Οι παραπομπές στο alter ego, στον Άλλο του θεού Διόνυσου είναι αναπόφευκτες όπως και στην περίφημη ταινία του Max Ophuls Η Ηδονή, Le plaisir (1952). Και εκεί οι αναφορές σε γλέντια, μάσκες και οίκους ανοχής αποτυπώνουν μια θλιμμένη χαρά όπου η ματαιότητα τονίζει την παρουσία της.

Η μουσική επένδυση της ταινίας αντλεί το υλικό της από το ρεπερτόριο της μαύρης μουσικής -σόουλ, τραγούδια για σκλάβους- αντηχώντας το «κεκλεισμένων των θυρών» που αναπαρίσταται. Η μουσική είναι σύγχρονη όπως και όλο το ύφος του φιλμικού κειμένου αποφεύγει την ιστορική ανασύσταση.

Ο Οίκος Ανοχής, λοιπόν, αποτελεί μια ταινία ιδιαίτερης αισθητικής που αφήνει στο θεατή μια γλυκόπικρη αίσθηση ενός ονείρου γεμάτου σαρκαστικά χαμόγελα.

Δήμητρα Γιαννακού

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: