Μια ανοιχτή συζήτηση για τις διακρίσεις στο χώρο του θεάτρου || της θεατρολόγου Ελίνας Καρδιακού

Εισαγωγή 

Στις 13 Οκτώβρη 2021 συμπληρώθηκε αισίως ένας μήνας από την έναρξη ισχύος του μέτρου που διαχωρίζει τα θέατρα σε αμιγή και μη. Ο τρόπος λειτουργίας των περισσότερων θεάτρων έχει γίνει πλέον γνωστός και είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο θεατρικός χάρτης περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο αμιγείς χώρους. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, καθόλη τη διάρκεια της φετινής καλλιτεχνικής περιόδου, ένα μέρος των θεατών θα μείνει αποκλεισμένο από τις θεατρικές σκηνές. 

Το «Κρυφό Σχολειό του Σινεμά» ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ιδρύεται σήμερα 11 Οκτωβρίου του 2021

theatro

Το προηγούμενο διάστημα στο χώρο του θεάτρου επικρατούσε σιγή ιχθύος για το συγκεκριμένο ζήτημα. Το μόνο που βλέπαμε ήταν να δημοσιεύεται ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός των θεατρικών σκηνών, χωρίς να γίνεται καμία αναφορά στον αποκλεισμό θεατών από τις παραστάσεις ούτε στις κοινωνικές, πολιτικές και αξιακές του προεκτάσεις. Τις τελευταίες μέρες ωστόσο το σκηνικό αυτό έχει αρχίσει να αλλάζει. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει ξεκινήσει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που αξίζει να την παρακολουθήσουμε και να την ενισχύσουμε. Ποια είναι η επιχειρηματολογία όσων επέλεξαν τους αμιγείς χώρους και τί απαντά η άλλη πλευρά; Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.  

Ι. Το επιχείρημα της Δημόσιας Υγείας 

Το πρώτο επιχείρημα που επιστρατεύεται για να δικαιολογηθεί η απαγόρευση εισόδου ενός μέρους του κοινού στις θεατρικές σκηνές, είναι η προστασία της Δημόσιας Υγείας. Όσοι επέλεξαν τους αμιγείς χώρους, υποστηρίζουν ότι ο αποκλεισμός θεατών από τις παραστάσεις, είναι ένα δυσάρεστο αλλά αναγκαίο μέτρο που λαμβάνεται για υγειονομικούς λόγους και τονίζουν ότι, ακριβώς επειδή πρόκειται για ένα καθαρά υγειονομικό ζήτημα, δεν έχουν καμία δικαιοδοσία να εκφράσουν άποψη επ αυτού.

Η άποψη ότι ο αποκλεισμός των θεατών γίνεται για λόγους Δημόσιας Υγείας δεν ευσταθεί. Θα είχε ισχύ μόνο αν από την πλευρά της πολιτείας είχε δοθεί συγκεκριμένη εντολή στα θέατρα να λειτουργήσουν αποκλειστικά ως αμιγείς χώροι. Κάτι τέτοιο δε συνέβη. Απεναντίας δόθηκε το δικαίωμα και η ευθύνη της επιλογής ανάμεσα σε αμιγείς και μεικτούς χώρους. Όλοι θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν επιλέξει τους μεικτούς χώρους. Όσοι λοιπόν με δική τους ευθύνη επέλεξαν τους αμιγείς, οφείλουν τώρα να πουν στους θεατές που απέκλεισαν με ποιο σκεπτικό το έπραξαν.  

Όσο για το επιχείρημα ότι δεν έχουν δικαιοδοσία να τοποθετηθούν επί του θέματος, αυτό έχει καταργηθεί στην πράξη πριν ακόμη διατυπωθεί. Γιατί η επιλογή των αμιγών χώρων συνιστά από μόνη της τοποθέτηση. Εξάλλου, το γεγονός ότι δεν έχουμε εξειδικευμένες γνώσεις για τα ζητήματα που αφορούν την Πανδημία, δε μας αφαιρεί το δικαίωμα να σχηματίσουμε μία γενική εντύπωση επί του θέματος κι έπειτα να βγάλουμε τα δικά μας λογικά συμπεράσματα. 

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι όποια επιλογή και αν κάνουμε για την υγεία μας, εξακολουθούμε να κινδυνεύουμε να κολλήσουμε και να μεταδώσουμε τον Covid-19. Αυτό στο χώρο του θεάτρου πρακτικά σημαίνει ότι τόσο στους μεικτούς όσο και στους αμιγείς χώρους, μπορεί να εμφανιστεί θετικό κρούσμα κορωνοϊού. Άρα τα μέτρα προστασίας θα έπρεπε να είναι κοινά. Θα έπρεπε να υπάρχει μικρή δυνητική πληρότητα, ώστε να διασφαλίζονται οι αποστάσεις σε όλους τους χώρους και να ζητείται αρνητικό Covid test από όλους ανεξαιρέτως τους θεατές. 

Για να γίνουν αυτά θα έπρεπε βέβαια να δοθεί στα θέατρα γενναία επιδότηση κενών θέσεων και στους θεατές η δυνατότητα να κάνουν τα διαγνωστικά τεστ δωρεάν ή με συμβολικό αντίτιμο. Τέτοιου είδους μέτρα θα αποδείκνυαν στην πράξη τη φροντίδα της Πολιτείας για τη δημόσια υγεία και θα βοηθούσαν να εμπεδωθεί ένα αίσθημα ασφάλειας στο θεατρόφιλο κοινό. 

Αντί να γίνουν όλα αυτά, προκρίθηκε ένα σύστημα προνομίων και κυρώσεων που αντιμετωπίζει το θέατρο ως προνόμιο κάποιων και όχι ως δικαίωμα όλων. Έτσι τα αμιγή θέατρα, που μας ενδιαφέρουν εδώ, έχουν πολύ μεγάλη δυνητική πληρότητα (85%), πράγμα που σημαίνει ότι αν την αξιοποιήσουν, ο συνωστισμός είναι αδύνατο να αποφευχθεί. Επίσης δε ζητείται αρνητικό Covid test, επομένως αν υπάρχει θετικό κρούσμα κορονοϊού, είναι πρακτικά αδύνατον να εντοπιστεί. Είναι σαφές λοιπόν ότι τα αμιγή θέατρα εντέλει, δεν είναι τόσο ασφαλή όσο παρουσιάζονται, άρα το επιχείρημα περί προστασίας της δημόσιας υγείας χωλαίνει. 

ΙΙ. Η επίκληση της οικονομικής δυσπραγίας 

Το δεύτερο επιχείρημα που επιστρατεύεται για την υπεράσπιση των αμιγών χώρων, είναι οικονομικής φύσεως. Υποστηρίζεται ότι πρέπει να είμαστε επιεικείς στις κρίσεις μας απέναντι σε όσους επέλεξαν τα αμιγή θέατρα, γιατί η ανέχεια τους ανάγκασε να στραφούν σε αυτή την επιλογή. 

Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο θεατρικός κλάδος χτυπήθηκε πολύ σκληρά από την πανδημία. Ωστόσο είναι επίσης γεγονός ότι η οικονομική δυσπραγία στο χώρο του θεάτρου είναι χρόνια. Στο παρελθόν έχουμε περάσει από πολέμους και δικτατορία. Εμείς οι ίδιοι προερχόμαστε από μία γεμάτη δεκαετία οικονομικής κρίσης. Είναι λοιπόν εξαιρετικά δύσκολο να πιστέψουμε ότι ενώ πέρασαν από όλα αυτά αλώβητοι, οι άνθρωποι του θεάτρου ξαφνικά το 2021 αποφάσισαν να απεμπολήσουν τις αξίες τους για οικονομικούς λόγους.

Εξάλλου, η λογική ότι η μεγαλύτερη δυνητική πληρότητα στους αμιγείς χώρους (85%  έναντι 50% των μεικτών θεάτρων), είναι πιθανόν να αποφέρει μεγαλύτερες εισπράξεις, από μόνη της είναι κενό γράμμα, αν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να γίνει πραγματικότητα. Είναι δε φανερό ότι στην παρούσα συγκυρία οι συνθήκες αυτές δεν υπάρχουν. 

Για να αξιολογήσουμε πόσο ρεαλιστικές είναι οι πιθανότητες να αξιοποιήσουν οι αμιγείς χώροι τη χωρητικότητα τους, πρέπει καταρχάς να εξετάσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θεατρόφιλου κοινού στο οποίο απευθύνονται και πρώτα από όλα την ψυχολογία του. Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός λοιπόν ότι από την αρχή της πανδημίας ασκούνται αφόρητες πιέσεις στο κοινό, θεατρόφιλο και μη, το οποίο καλείται να πάρει κρίσιμες αποφάσεις για την υγεία του και στη συνέχεια να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της επιλογής του αλλά και ευρύτερα τις συνέπειες της πανδημίας στο γενικό πληθυσμό. 

Εξάλλου όλο αυτό το διάστημα η πίεση εντάθηκε ακόμη περισσότερο από την παρουσία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις δε στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων. Την πάρα πολύ δύσκολη ψυχολογική κατάσταση του κοινού επιβάρυνε, τέλος, η γενικευμένη οικονομική δυσπραγία, που σε μεγάλο βαθμό προέκυψε ως συνέπεια της πανδημίας. Υπό συνθήκες οικονομικής ανέχειας και μεγάλης ψυχολογικής πίεσης, οι προτεραιότητες αλλάζουν. Πράγμα που είναι φυσικό να επηρεάσει τον, ήδη μειωμένο από τους περιορισμούς των θεάτρων, όγκο του θεατρόφιλου κοινού.  

Αν εξετάσουμε τώρα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτού του θεατρόφιλου κοινού θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι απαρτίζεται κατά κανόνα από γυναίκες, η ηλικία και η ιδιοσυγκρασία των οποίων αλλάζει ανάλογα με την καλλιτεχνική ταυτότητα του εκάστοτε θεατρικού χώρου. Το αντρικό κοινό από την άλλη είναι σαφώς πιο περιορισμένο από το γυναικείο και αν δεν έχει άμεση σχέση με το χώρο του θεάτρου, συνήθως παρακολουθεί θεατρικές παραστάσεις γιατί συνοδεύει γυναίκες, άρα κατά κανόνα προσαρμόζεται και στις προτιμήσεις τους.

Παρόλο που δε διεκδικούμε ερευνητικές δάφνες, η παρατήρηση του τρόπου που κυλά η καθημερινότητά της πανδημίας γύρω μας θα ήταν αρκετή για να διαπιστώσουμε ότι οι γυναίκες είναι γενικά πιο σχολαστικές στην τήρηση των μέτρων περιορισμού της πανδημίας. Είναι κάπως πιο προσεκτικές από τους άντρες και είναι πιο πιθανόν να τις παρατηρήσουμε να φορούν μάσκα και να τηρούν τις αποστάσεις ασφαλείας. Ιδιαίτερα αν πρόκειται για γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας και πιθανόν πιο βεβαρυμένης υγείας. 

Πόσο πιθανόν είναι λοιπόν αυτές οι γυναίκες να διακινδυνεύσουν να συνωστισθούν σε ένα αμιγές θέατρο μαζί με άγνωστους ανθρώπους, χωρίς να γνωρίζουν πώς αντιμετωπίζουν εκείνοι την πανδημία και με μόνη επιπλέον προστασία τη χρήση μάσκας; Ακόμα πόσες πιθανότητες επιβίωσης έχουν θέατρα που απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά σε γυναικείο κοινό μεγαλύτερης ηλικίας; Ο χρόνος θα δείξει. Αλλά τα πρώτα δείγματα που έχουμε κρίνοντας από τις ηλεκτρονικές κρατήσεις εισιτηρίων που γίνονται δεν είναι ενθαρρυντικά. Μετά από όλα αυτά όλο και περισσότερο διαφαίνεται στον ορίζοντα η αυξημένη πιθανότητα οι άνθρωποι του θεάτρου να απεμπόλησαν τις αξίες τους χωρίς αντίκρισμα. 

ΙΙΙ. Το χρονικό μιας αδιανόητης απραξίας 

Μέχρι τώρα ασχοληθήκαμε με όσα λέγονται στο χώρο του θεάτρου. Υπάρχουν όμως και πολλά πράγματα που δε λέγονται και κατά τη γνώμη μας είναι τα σημαντικότερα γιατί αφορούν το αξιακό κομμάτι της συζήτησης που μένει εντελώς ασχολίαστο, σαν να θεωρείται ανύπαρκτο. 

Το πρώτο πράγμα που μαθαίνει όποιος αποφασίζει να ασχοληθεί με το θέατρο με οποιοδήποτε τρόπο, θεωρητικό ή πρακτικό, είναι ότι πρόκειται για έναν κατεξοχήν δημοκρατικό θεσμό. Όλοι μας με περηφάνια και θαυμασμό μελετάμε τον άρρηκτο δεσμό που υπάρχει ανάμεσα στο δημοκρατικό πολίτευμα της αρχαίας Αθήνας και ένα από τα σπουδαιότερα δημιουργήματά του, το θέατρο. 

Βασικά χαρακτηριστικά της δημοκρατίας είναι η αποφυγή πάσης φύσεως διακρίσεων (φυλετικών, θρησκευτικών, εσχάτως και υγειονομικών), ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, άρα και του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης και η ισονομία. Είναι λοιπόν αποκαρδιωτικό το γεγονός ότι, σε αυτή την τόσο δύσκολη περίοδο που διανύουμε, όλα αυτά, αντί να γίνουν επαναστατικό λάβαρο, έχουν πάει περίπατο. 

Οι διακρίσεις έχουν πλέον εισχωρήσει για τα καλά στο χώρο του θεάτρου, τα θέατρα έχουν χωριστεί σε αμιγή και μη και οι παραστάσεις σε πολλές περιπτώσεις θεωρούνται πλέον προνόμιο κάποιων και όχι δικαίωμα όλων. Απέναντι σε αυτή την κατάσταση δεν έχουμε το ελαφρυντικό ότι βρεθήκαμε απροετοίμαστοι. Γιατί, πριν εφαρμοσθούν στο θέατρο, τέτοιου είδους διακρίσεις ήταν σε ισχύ σε άλλους χώρους. Ξέραμε λοιπόν πολύ καλά ότι αργά ή γρήγορα θα έφταναν και στο χώρο μας. Τι έγινε για να εμποδιστεί αυτό; Τίποτα.  

Δυστυχώς μέχρι τη στιγμή που μιλάμε δεν έχει υπάρξει καμία συλλογική αντίδραση των ανθρώπων του θεάτρου στο ζήτημα των διακρίσεων που προσβάλλει βάναυσα το αίσθημα δικαίου και τα δημοκρατικά μας αντανακλαστικά. Η ακαδημαϊκή κοινότητα απέχει, τα συλλογικά μας όργανα κωφεύουν επιστρατεύοντας επιχειρήματα διάτρητα και εναπόκειται πλέον στον καθέναν από μας ξεχωριστά να πάρει θέση απέναντι στο ζήτημα.  

Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πρέπει να γιγαντωθεί. Το θέμα των διακρίσεων πρέπει να αντιμετωπιστεί. Αλλιώς δε θα υπάρχουν πλέον δικαιολογίες αλλά μόνο προφάσεις εν αμαρτίαις.

Ελίνα Καρδιακού

Θεατρολόγος

17/10/2021

Fahrenheit 451 diavazoume vlepoume

ONLINE || 1. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΑΙΝΙΑΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ 3. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ 4. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΟΝΤΑΖ (Εκμάθηση Adobe Premiere). 

Πληροφορίες- δηλώσεις ενδιαφέροντος- Εγγραφές στο e-mail schoolofcinemagr@gmail.com και στο τηλέφωνο 6944143564.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: