ΤΟ ΚΙΝΟΥΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ 29.12.2012: Το Παραμύθι των παραμυθιών (Tale Of Tales,1979) του Youri Norstein (Γιούρι Νόρσταιν) | Ρωσία

Yuri Norstein

Ο Youri Norstein θεωρείται από πολλούς ο μεγαλύτερος Ρώσος δημιουρ­γός του animation. Το έργο του είναι εκλεκτικό και σχετικά μικρό σε όγκο. Όλες του οι ταινίες κατά καιρούς έχουν βραβευτεί. Εργάστηκε αρχικά ως καλλιτεχνικός διευθυντής σε ταινίες συναδέλφων του, έως ότου πραγματο­ποιήσει σε ηλικία 27 ετών την πρώτη του ταινία, κι αυτή σε συνεργασία με τον Αρκάντι Τιούριν: 25, Η πρώτη μέρα (1968). Σε αυτή συνόψισε, χωρίς διθυράμβους και υπερβολές, το ιστορικό της Επανάστασης του 1917, μέσα από πίνακες και σκίτσα ε­ποχής, καθώς και τα οξύ­τατα προβλήματα της «ε­πόμενης μέρας». Ακολού­θησαν: Η αλεπού και ο λα­γός (1973), Ο Ερωδιός και ο Γερανός (1974), Ο σκα­ντζόχοιρος στην ομίχλη (1975), Το παραμύθι των παραμυθιών (1979).

Heron and Crane

Η τεχνική του Νόρσταιν του δίνει πλατιές δυνατότητες ιδιόμορφης χρήσης του animation στο πλαίσιο των καλλιτεχνικών του επιδιώξεων. Συνδυάζει κινούμενο σχέδιο, κούκλες, ζωγραφική σε γυαλί. Η ποιητική ατμόσφαιρα των μύθων του, καθώς και η ιδιάζουσα ρευστή τους φόρμα, έχουν οπωσδήποτε τις ρίζες τους στο ζω­γραφικό του ταλέντο (σε συνεργασία με τη γυναίκα του) και στη ρωσική λαϊκή παρά­δοση. Στις ταινίες του συνυπάρχουν η χα­ρά και η θλίψη, η νοσταλγία και σκληρό παρόν. Ήρωες είναι συνήθως τα ζώα, με μεγάλη όμως πρωτοτυπία στο σχεδίασμα και μια διανοουμενίστικη παρουσία και συ­μπεριφορά. Υπάρχει συνυφασμένη ομοιογένεια όλων των επιμέρους στοιχεί­ων, αρχίζοντας από το ντεκόρ και την ιδιαιτερότητα του χρονοχώρου, μέχρι τα άτομα και ζώα όπως κινούνται και το «μοντάζ». Στα σχέδια δεν υπάρχουν ποτέ αδρές γραμμές και σαφήνεια, αλλά μια ιμπρεσσιονιστική ασάφεια, μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα όπου τα περιγράμματα συγχωνεύονται μεταξύ τους.

Στην Αλεπού και το Λαγό, την πρώτη από τις ταινίες που βασίζονται στο ρωσικό φολκλόρ και τη θεματολογία, με σχέδια της γυναίκας του Φραντσέσκα Γιαρμπουσοβα, σχεδόν μόνιμης συνεργάτιδας του, ο χώρος δράσης βρί­σκεται στο επίκεντρο της ιστορίας, εκεί διαδραματίζονται τα πάντα. Ο βα­σικός ήρωας δε νοείται έξω από αυτόν το χώρο. Ο Ερωδιός και ο Γερανός δημιούργησε προβλήματα στον Νόρσταϊν από την κρατική διοί­κηση των στούντιο, που σημάδε­ψαν την καριέρα του. Η διανομή όμως της ταινίας τελικά έγινε ο­μαλά και είχε επιτυχία στο κοινό. Ο συγκεκριμένος χώρος όπου διαδραματίζεται η ιστορία, εδώ είναι ακόμη πιο επεξεργασμένος απ’ ό,τι στο προηγούμενο φιλμ. Το μισογκρεμισμένο κτήμα, το απομονωμένο από τον κόσμο, περιορίζει το συναισθηματικό κόσμο των δύο πουλιών, στην α­στεία μεν αλλά οπωσδήποτε πι­κρή αυτή ιστορία, ασυνεννοη­σίας και παρεξήγησης. Γίνεται α­ντιληπτό πως η αληθινή ζωή λά­μπει κάπου μακριά, πέρα απ’ τον ορίζοντα, απροσπέλαστη. Τα λεπτοδουλεμένα, φίνα σχέδια των δυο που­λιών και του ντεκόρ, εναρμονίζονται με τα αισθήματα και ανταποκρίνονται στις συγκινήσεις του ερωδιού και του γερανού. Η ονειρική και παραισθητική ατμόσφαιρα όπου αναπτύσσεται η δράση καταντάει ακόμα πιο σημαντική στην επόμενη ταινία, στο Σκαντζόχοιρο στην ομίχλη.

tales of tales 1

Tale Of Tales (το Παραμύθι των παραμυθιών)

Το αριστούργημα του Νόρσταϊν “Το παραμύθι των παραμυθιών” (Skazka Skazok) ψηφίστηκε ως η καλύτερη ταινία όλων των εποχών το 1984 στο Λος Άντζελες από μια διεθνή ομάδα φιλμουργών και θεωρητικών του animation. Στο 27λεπτο αυτό φιλμ τα πάντα είναι πρόκληση για συνειρμούς μεγάλης ευρηματικότητας και εκλεκτισμού, το ύφος δεν έχει αφηγηματική υφή αλλά εμπεδώνεται με ελεύθερους συσχετισμούς νοηματικής ανάπτυξης και εικό­νων. Διάφορες τεχνικές συνυπάρχουν, όπως αποκόμματα (cut-outs), κού­κλες, παραδοσιακό animation σε cells. Η ηχητική επένδυση είναι κλασική μουσική και θέματα τζαζ της δεκαετίας του ’30. Δεν υπάρχουν διάλογοι. Πρόθεση του Νόρσταϊν είναι να στήσει την αφήγηση του -στην ουσία ένα χρονικό- με στοιχεία διαφορετικής ποιητικής: κι εκείνα που είναι βαθιά ρι­ζωμένα στη ρωσική παράδοση και τους μύθους της, κι εκείνα που αντλούν α­πό τη σύγχρονη μυθολογία (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος). Αντιπαραθέτει ευαί­σθητες μνήμες παιδικής ηλικίας και μνήμες πολέμου, το ρομαντικό παρελ­θόν και το ξεφτισμένο, τετριμμένο παρόν. Ένας μικρός λύκος παρατηρεί τα γεγονότα, γνώριμη και συνηθισμένη φιγούρα του ρωσικού φολκλόρ, εδώ ό­μως χωρίς τους γνωστούς απειλητικούς υπαινιγμούς. Όπως και οι ταινίες του μεγάλου Αντρέι Ταρκόφσκι, το Παραμύθι των παραμυθιών αναφέρεται στη μνήμη και τη νοσταλγία. Οι πολύ συμβολικές εικόνες συγκροτούν αυτό που ο Νόρσταιν ονομάζει «οπτική μνήμη», οι δικές του μνήμες μέσα σε ονει­ρική ατμόσφαιρα.

tales of tales 2

Υπάρχουν γεγονότα που αν τα εκλάβει κάποιος στην κυ­ριολεξία τους, δε θα έπρεπε να συμβαίνουν στην ταινία. Ο καλλιτέχνης, ό­μως, παρουσιάζει τις μνήμες αυτές με μεταφορικό τρόπο και η συγκινησιακή φόρτιση είναι ανώτερης ποιοτικής στάθμης, σε αντίθεση με το αν τις εικο­νογραφούσε σε ευθύγραμμη αφήγηση. Τρένα έρχονται και φεύγουν, πέφτει το χιόνι, μαραμένα φύλλα, εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα, άδεια σπίτια, ζευγά­ρια που χορεύουν τις παραμονές του πολέμου. Επιπλέον επεμβαίνουν στην αφήγηση και ο Μινώταυρος του Πικάσο, λογοτεχνικοί ήρωες του Αλέξαν­δρου Πούσκιν, άτομα ιστορικά και άτομα της τέχνης. Η ταινία έχει διάφορα νοηματικά επίπεδα ανάγνωσης. Η τεχνική είναι σύνθετη, τα σχέδια και τα αποκόμματα είναι τοποθετημένα σε διαφορετικά επίπεδα γυαλιού, έτσι ώ­στε στην καρέ καρέ φωτογράφηση τους το animation να δείχνει τρισδιάστα­το. Από τα βασικά πρόσωπα, το μικρό αγόρι επανέρχεται σε διάφορα επει­σόδια και η ταινία μπορεί να ερμηνευτεί και ως μια επιτομή θλίψης για την αθωότητα της παιδικής ηλικίας που καταστρέφεται από τη συμπεριφορά των ενηλίκων που τη ρυθμίζουν και την επηρεάζουν, λυπηρή διαπίστωση που παρουσιάζεται με πολύ ποιητικό τρόπο.

tales of tales 3

Εκτός από το προσωπικό του έργο ο Νόρσταϊν συμμετείχε και ως ανιματέρ σε πολλές ταινίες συναδέλφων του, όπως “Οι εποχές” και “Η μάχη κάτω α­πό τα τείχη του Κέρτσενετς” του Ιβάνοφ-Βάνο (η επιτυχία του Κέρτσενετς ο­φείλεται σχεδόν αποκλειστικά στον Νόρσταϊν) και προπαντός τα “Είμαι ξα­νά κοντά σας” (που χρησιμοποιεί σκίτσα του Πούσκιν και αποσπάσματα από το Ημερολόγιο του – εκπληκτικό animation) και “Φθινόπωρο” του Α. Κριζανόφσκι. Το 2000 πραγματοποίησε για την τηλεόραση το Καληνύχτα, παι­διά!

Winter Days

Συμμετείχε με πολλούς άλλους στο Χειμωνιάτικες μέρες (2000) του Ιά­πωνα Καβαμότο. Όλα αυτά και οι άλλες ενασχολήσεις του είναι γνωστές. Παραμένει, όμως, το μεγάλο ερώτημα: Πότε θα δούμε, επιτέλους, το ολο­κληρωμένα προσωπικό έργο του Νόρσταϊν μετά το “Παραμύθι των παραμυ­θιών”, αυτό που περιμένουμε συγκεκριμένα από το 1979 μέχρι σήμερα; Που αναμένει με τόσες προσδοκίες και λαχτάρα ο κόσμος του animation; Οι πληροφορίες που διαθέτουμε είναι πενιχρές, τελείως επουσιώδεις και ανε­παρκείς: «Από το 1980 μέχρι το 2005 ο Νόρσταϊν εργάζεται πάνω στη με­ταφορά της γνωστής νουβέλας του Γκόγκολ Το παλτό. Η προσπάθεια του αντιμετώπισε μεγάλες οικονομικές δυσκολίες και ακόμη δεν έχει ολοκληρω­θεί. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι δύο σύντομα και καθόλου αντιπροσωπευ­τικά κλιπς που μπορεί να δει ο ενδιαφερόμενος». (Γιάννη Βασιλειάδη, Animation, Εκδόσεις Αιγόκερως)

The Overcoat

Επί 25 χρόνια δεν ευαισθητοποιήθηκε κανένας οργανισμός, κανένας φο­ρέας, κανένας σπόνσορας, έστω κάποιο φεστιβάλ, αφού απ’ ό,τι φαίνεται το πρόβλημα είναι βασικά οικονομικό και στη συνέχεια θέμα διανομής; Οι σινεφίλ του animation οραματίζονται και ακόμη φαντασιώνονται Το πλατό του Γκόγκολ στην εκδοχή του Νόρσταϊν.

(Γιάννης Βασιλειάδης στο βιβλίο του, “Animation, Ιστορία και Αισθητική του Κινούμενου Σχεδίου”  | Εκδόσεις Αιγόκερως //https://camerastyloonline.wordpress.com/2008/05/07/animation/)

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.